Δεν θυμάμαι πότε ακριβώς πρωτάκουσα την φράση του τίτλου. Για καιρό μου φαινόταν απλά αστεία. Ήμουν πιτσιρικάς, στην "επαναστατημένη" μου περίοδο, είχα αρχίσει να ανακαλύπτω τη σύγχρονη μουσική και είχα σαγηνευτεί από τους νέους ηχητικούς κόσμους που έφτιαχνε. Ο Σοπέν, ο Τσαϊκόφσκι και οι λοιποί ρομαντικοί συνθέτες ακούγονταν προσβλητικά μπανάλ και γλυκεροί στα αφτιά μου.
Ειδικά με τον Σοπέν, είχα μεγάλο πρόβλημα, αλλεργία. Μου μύριζε φορμόλη και γιαγιαδίλα. Μάταια η δασκάλα μου διαμαρτύρονταν, "Γίνεται, μωρέ, πιανίστας που να μην πιάνει Σοπέν στα χέρια του;" η απάντηση μου ήταν σταθερά, "Γίνομαι εγώ". Με τον Statler που ήμαστε συμμαθητές από το σχολείο και το ωδείο και που πάντα λάτρευε τον Σοπέν έχουμε κάνει αναρίθμητους καυγάδες για το θέμα. Φαίνεται λοιπόν πως έχω αρχίσει να γερνάω γιατί εδώ και καιρό εκτιμώ όλο και περισσότερο αυτή τη μουσική.
Ή ίσως αυτή η αρνητική αντίδρασή μου να ήταν γιατί έφαγα στη μάπα μεγάλες ποσότητες κακοπαιγμένου Σοπέν· και υπάρχουν ολόκληρα βουνά κακοπαιγμένου Σοπέν στα οποία εξακολουθώ να έχω οξεία δυσανεξία· τα αναγνωρίζετε από το rubato που έχει γίνει ξεχειλωμένο και τη "ρομαντική εκφραστικότητα" που δεν είναι παρά επί σκηνής αυνανισμός. Κακός Σοπέν είναι και ο ακριβώς ανάποδα παιγμένος Σοπέν, ο Σοπέν που παίζεται λες και είναι Prokofiev. Ακόμα θυμάμαι κριτική γνωστού περιοδικού για την ηχογράφηση των σπουδών από τον Peter Donohoe με τίτλο "Chopin that you wouldn't give to your grandma". Και ποιος είπε ότι για να θεραπεύσουμε τον Σοπέν από τον άκρατο συναισθηματισμό από τον οποίο πάσχουν οι περισσότερες εκτελέσεις πρέπει να παίξουμε σαν να πρόκειται για την επίθεση των βαρβάρων; Να επιβάλλουμε μια σύγχρονη αισθητική αντίληψη επάνω στη μουσική του Γαλλοπολωνού;
Η σοπενική ερμηνεία δεν είναι καθόλου απλή υπόθεση, πρόκειται για μια λεπτότατη ισορροπία, λίγο να ξεφύγει κανείς μπορεί να καταλήξει σε απολύτως γελοία αποτελέσματα· οι μουσικοί που πετυχαίνουν αυτή την ισορροπία είναι λίγοι και για αυτό αξίζουν την προσοχή και το σεβασμό μας.
Έτσι με πολύ μεγάλη χαρά ακούω αυτές τις μέρες τον καινούριο δίσκο του Rafał Blechacz με τα κοντσέρτα του Σοπέν. Για το νεαρό Πολωνό τα έχουμε ξαναπεί, αστέρι πρώτου μεγέθους.
Ένα επιπλέον πρόβλημα που παρουσιάζουν ειδικά τα κοντσέρτα του Σοπέν είναι η σχέση του σολίστα με την ορχήστρα. Κι εδώ είναι πολύ εύκολο να χαθεί η ισορροπία και να δοθεί η εντύπωση ότι μετά από έναν εύγλωττο πρόλογό της η ορχήστρα υποχωρεί άτακτα. H Concertgebouw υπό την διεύθυνση του Jerzy Semkow αποφεύγουν με επιτυχία αυτόν τον σκόπελο. Οι ηχητικοί όγκοι του πιάνου και της ορχήστρας είναι πάντα σε εξαιρετική ισορροπία και η συνοδεία παρακολουθεί πιστά και υποστηρίζει με τον καλύτερο τρόπο τον σολίστα.
Δεν μπορώ να σκεφτώ τι πιο χαρακτηριστικό από τα αργά μέρη αυτών των κοντσέρτων μπορεί να οδήγησε κάποιους να μιλήσουν για την "αυτοκρατορική μοναξιά του πιάνου". Και ο Blechacz αποδίδει την ευγένεια και τη χάρη αυτής της μουσικής ακριβώς όπως της αρμόζει.
18/11/09
16/11/09
Φθινοπωρινή Σονάτα
Είμαι αρκετά σίγουρος ότι αν ρωτήσουμε ―τους εγχώριους τουλάχιστον― κριτικούς κινηματογράφου (ξέρετε τώρα, Δανίκες και ΣΙΑ) γιατί ο Μπέργκμαν ονόμασε την ταινία του "Φθινοπωρινή Σονάτα", θα πάρουμε διάφορες απαντήσεις παρα-φιλολογικής/φιλοσοφικής φλυαρίας (συγγνώμη …"ανάλυσης") αλλά πάντως όχι την σωστή (και πολύ απλή) απάντηση διότι η ταινία έχει ακριβώς φόρμα σονάτας. Δεν βρίσκω δα τόσο τραγικά πολύπλοκο και δύσκολο το να γνωρίζει κανείς τι είναι η φόρμα σονάτα (μια από τις δυο βασικές φόρμες της κλασικής μουσικής ― η άλλη είναι η παραλλαγή) και να μπορεί να την αναγνωρίσει. Κάτι τέτοιο θα έπρεπε να θεωρείται γνώση γενικής παιδείας.
Γενικεύοντας κάπως μπορούμε να πούμε ότι σε μια σονάτα διακρίνονται τρία "στάδια", τρεις ενότητες. Στο πρώτο, την "έκθεση" μας παρουσιάζονται διαδοχικά (σε παράθεση) δυο θέματα, δυο ιδέες. Στο δεύτερο, την "ανάπτυξη" δημιουργείται ένα είδος διαλόγου ανάμεσα στις ιδέες αυτές· οι ιδέες συντίθενται ή αντιπαρατίθενται, συγκρούονται. Στο τρίτο στάδιο την "επανέκθεση" οι ιδέες επανέρχονται στην ξεχωριστή τους αρχική κατάσταση. Παρότι πρόκειται για τις ίδιες οντότητες η διαδικασία της ανάπτυξης τις έχει φωτίσει και έχει αποκαλύψει στοιχεία που αρχικά ίσως δεν βλέπαμε, δεν υποψιαζόμασταν.
Αυτό συμβαίνει και στην ταινία του Μπέργκμαν. Τα δυο θέματα/ιδέες είναι η μάνα και η κόρη.
Γιατί τα θυμήθηκα τώρα όλα αυτά; Έχω τους λόγους μου…
13/11/09
Τρία πουλάκια κάθονταν…
ΟΚ, ο Olivier Messiaen είναι πολύ μεγάλος συνθέτης. Απλά βαριέμαι την περισσότερη μουσική του. Μπορώ να ακούσω αν έχω την κατάλληλη διάθεση μέχρι τη μισή Τουρανγκαλίλα μετά αρχίζει να μου έρχεται μια επιθυμία να δαγκώσω την καρέκλα μου. Το βασικό μου πρόβλημα με τη μουσική του είναι ότι μοιάζει ίδια. Αν ακούσεις ένα έργο του, τα έχεις ακούσει όλα. Και ΟΚ το ξέρω ότι δεν είναι έτσι, απλά αυτή την εντύπωση μου δίνει. Σε όλα κελαηδάνε πουλάκια (ήταν ορνιθολόγος, μιλάμε για μεγάλη πετριά με τα πετεινά του ουρανού), σε όλα θα υπάρχει πιάνο (ήταν παντρεμένος με πιανίστα, τι να κάνει ο άνθρωπος; ― τώρα δε θυμάμαι ποιο ακριβώς είναι αλλά υπάρχει ένα έργο που παρά λίγο να τη γλιτώσει είναι για χορωδία a capella, ε, σε μια κίνηση γίνεται χορωδία και πιάνο για να μην ξεχνιόμαστε), σε όλα θα υπάρχει αυτή η διάχυτη καθολικίλα (ήταν και πολύ θεούσος εκτός των άλλων) που μου είναι αφόρητη (χαρακτηριστικός τίτλος "20 χαιρετισμοί στο βρέφος Ιησού", πρόκειται για ένα τυπικό για Messiaen κύκλο μαμούθ ― κι όποιος αντέξει ― για σόλο πιάνο, χριστουγεννιάτικης παύλα συμπαντικής έμπνευσης), σε όλα υπάρχει η ίδια τεχνική με τις κλίμακες και τους ρυθμούς που ανέπτυξε.
Θα το πω και μετά κράξτε με ελεύθερα. Βρίσκω απόλυτα πετυχημένο τον τίτλο "Κουαρτέτο για τη συντέλεια του χρόνου", μέχρι να τελειώσει το κουαρτέτο νομίζεις ότι έχει έρθει η συντέλεια… Να μην παραλείψω επίσης αυτό που λέγεται ότι ο Boulez (τότε ακόμα νιούφης) μαζί με κάτι άλλα κωλόπαιδα του Κονσερβατουάρ είχαν βγει στην πρεμιέρα της Τουρανγκαλίλα στον εξώστη, είχαν κρεμάσει κάτι πανώ που έγραφαν "Ο Messiaen γράφει μουσική μπουρδέλων" και κάναν φασαρία την ώρα της εκτέλεσης. Τρελή καφρίλα (αν μάλιστα τα λες αυτά για το δάσκαλό σου)! Ε, τα ήθελε κι ο μακαρίτης με κάτι τίτλους "Ο κήπος που κοιμήθηκε η αγάπη"· το συγκεκριμένο μέρος έχει ένα αναποφάσιστο μισοϋπναλέο-μισοσεξουλιάρικο υφάκι πάντα με μια δόση συμπαντικού καθολικισμού, κάτι σαν new age άρλεκιν βαριάς κουλτούρας (η χαρά του Κοέλιο).
Από τα πιο χαριτωμένα (σχετικά σύντομα και για αυτό ανεκτά) έργα του, βρίσκω ότι είναι τα Εξωτικά Πουλιά που ακούμε αμέσως μετά. Είναι, νομίζω, και από τα πιο εύκολα για το ευρύτερο κοινό έργα του: η μουσική κάνει ό,τι λέει ο τίτλος, μιμείται εξωτικά πουλιά. Ακούμε μια live ηχογράφηση του έργου από τη συναυλία για τα 80στά γενέθλια του συνθέτη με τον Pierre Boulez να διευθύνει το Ensemble InterContemporain και σολίστ την Yvonne Loriod (η σύζυγος ντε).
Θα το πω και μετά κράξτε με ελεύθερα. Βρίσκω απόλυτα πετυχημένο τον τίτλο "Κουαρτέτο για τη συντέλεια του χρόνου", μέχρι να τελειώσει το κουαρτέτο νομίζεις ότι έχει έρθει η συντέλεια… Να μην παραλείψω επίσης αυτό που λέγεται ότι ο Boulez (τότε ακόμα νιούφης) μαζί με κάτι άλλα κωλόπαιδα του Κονσερβατουάρ είχαν βγει στην πρεμιέρα της Τουρανγκαλίλα στον εξώστη, είχαν κρεμάσει κάτι πανώ που έγραφαν "Ο Messiaen γράφει μουσική μπουρδέλων" και κάναν φασαρία την ώρα της εκτέλεσης. Τρελή καφρίλα (αν μάλιστα τα λες αυτά για το δάσκαλό σου)! Ε, τα ήθελε κι ο μακαρίτης με κάτι τίτλους "Ο κήπος που κοιμήθηκε η αγάπη"· το συγκεκριμένο μέρος έχει ένα αναποφάσιστο μισοϋπναλέο-μισοσεξουλιάρικο υφάκι πάντα με μια δόση συμπαντικού καθολικισμού, κάτι σαν new age άρλεκιν βαριάς κουλτούρας (η χαρά του Κοέλιο).
Από τα πιο χαριτωμένα (σχετικά σύντομα και για αυτό ανεκτά) έργα του, βρίσκω ότι είναι τα Εξωτικά Πουλιά που ακούμε αμέσως μετά. Είναι, νομίζω, και από τα πιο εύκολα για το ευρύτερο κοινό έργα του: η μουσική κάνει ό,τι λέει ο τίτλος, μιμείται εξωτικά πουλιά. Ακούμε μια live ηχογράφηση του έργου από τη συναυλία για τα 80στά γενέθλια του συνθέτη με τον Pierre Boulez να διευθύνει το Ensemble InterContemporain και σολίστ την Yvonne Loriod (η σύζυγος ντε).
8/11/09
Μεγαλοπρεπείς ανοησίες σπουδαίων συνθετών
Ο Ρομαντισμός κατέληξε για το Γερμανόφωνο κόσμο κάτι σαν εθνική υπόθεση. Οι άλλοι είχαν εθνικές σχολές, Γερμανοί και Αυστριακοί είχαν τον Ρομαντισμό. Η ιδέα της μεγάλης γερμανικής κουλτούρας ενηλικιώθηκε αναθρεμμένη με το ρομαντικό ιδεώδες. Όχι χωρίς παρατράγουδα.
Το πόσο το είχαν πάρει "πατριωτικά" (εντός κι εκτός εισαγωγικών) το θέμα φαίνεται για παράδειγμα από διάφορες εξαιρετικά ατυχείς δηλώσεις του Arnold Schoenberg όπως το ότι το δωδεκάφθογγο "θα εξασφαλίσει την ανωτερότητα της γερμανικής μουσικής για τα επόμενα 100 χρόνια". Εκτός από διάφορα τέτοια χαριτωμένα με τα οποία το μόνο που μπορούμε να κάνουμε πια είναι να χαμογελάμε είχαμε και πιο εντυπωσιακές παρενέργειες.
Ξεκινούμε λοιπόν με το πρωτότυπο:
Georg Friedrich Handel: Concerto grosso in B-dur, op. 6 Nr. 7
την Ακαδημία του Αγίου Μαρτίνου στους Αγρούς διευθύνει η Iona Brown (εντάξει δεν είναι και η τέλεια εκτέλεση αλλά αυτή μου βρίσκεται πρόχειρη)
Πως σας φάνηκε ο Handel;
Του Schoenberg πάντως το κοντσέρτο αυτό φαίνεται ότι δεν του άρεσε καθόλου, δεν το έβρισκε αντάξιο της μεγάλης γερμανικής παράδοσης. Έτσι θεώρησε χρέος του να προχωρήσει σε μια πράξη μουσικού/συνθετικού ρεβιζιονισμού και να διορθώσει τον Handel που κάνει αυτή που είχε παρουσιάσει ο Σουηδός (όπου αποφάσισε "να δώσει στον Brahms τη φωνή που του άξιζε") να μοιάζει με πταισματάκι.
Το αποτέλεσμα αυτής της ανιδιοτελούς και αλτρουιστικής, ανθρωπιστικής θα λέγαμε, καλλιτεχνικής επέμβασης ήταν το Κοντσέρτο για Κουαρτέτο Εγχόρδων και Ορχήστρα. Ας δούμε τι λέει ο ίδιος ο Schoenberg:
Δεν ξέρω πως να αντιδράσω διαβάζοντας αυτές τις γραμμές, να οργιστώ ή να καγχάσω, διότι η διόρθωση των "Χαιντελικών κουσουριών" με "πραγματική ουσία" κατέληξε στο ακόλουθο έκτρωμα:
Τώρα μάλιστα, είναι τέλειο! Πραγματική Ουσία! Το έσωσες το εργάκι, μεγάλε, και μαζί με αυτό την τιμή της γερμανικής μουσικής.
Τελικά εκτός των άλλων είναι και μεγάλος πρόδρομος του μεταμοντερνισμού ο Αρνόλδος…
Εκεί που το έργο ήταν ένα αξιοπερίεργο που παρουσιαζόταν αραιά και που μόνο και μόνο για λόγους ικανοποίησης της περιέργειας ενός πολύ εξειδικευμένου κοινού, τελευταία έκπληκτος συναντώ με όλο και αυξανόμενη συχνότητα νέες ηχογραφήσεις. Εγώ πάντως σας έβαλα την ηχογράφηση του έργου με το Fred Sherry Quartet και το Twentieth Century Classics Ensemble υπό τη διεύθυνση του Robert Craft (άλλη τρελή περιπτωσάρα κι αυτός), διότι αυτήν ξέρω, αυτήν εμπιστεύομαι.
(Ηθικόν Δίδαγμα: Βλέπεις, μάγειρα, τι κάνει ο πολύς Wagner?)
Το πόσο το είχαν πάρει "πατριωτικά" (εντός κι εκτός εισαγωγικών) το θέμα φαίνεται για παράδειγμα από διάφορες εξαιρετικά ατυχείς δηλώσεις του Arnold Schoenberg όπως το ότι το δωδεκάφθογγο "θα εξασφαλίσει την ανωτερότητα της γερμανικής μουσικής για τα επόμενα 100 χρόνια". Εκτός από διάφορα τέτοια χαριτωμένα με τα οποία το μόνο που μπορούμε να κάνουμε πια είναι να χαμογελάμε είχαμε και πιο εντυπωσιακές παρενέργειες.
Ξεκινούμε λοιπόν με το πρωτότυπο:
Georg Friedrich Handel: Concerto grosso in B-dur, op. 6 Nr. 7
την Ακαδημία του Αγίου Μαρτίνου στους Αγρούς διευθύνει η Iona Brown (εντάξει δεν είναι και η τέλεια εκτέλεση αλλά αυτή μου βρίσκεται πρόχειρη)
Πως σας φάνηκε ο Handel;
Του Schoenberg πάντως το κοντσέρτο αυτό φαίνεται ότι δεν του άρεσε καθόλου, δεν το έβρισκε αντάξιο της μεγάλης γερμανικής παράδοσης. Έτσι θεώρησε χρέος του να προχωρήσει σε μια πράξη μουσικού/συνθετικού ρεβιζιονισμού και να διορθώσει τον Handel που κάνει αυτή που είχε παρουσιάσει ο Σουηδός (όπου αποφάσισε "να δώσει στον Brahms τη φωνή που του άξιζε") να μοιάζει με πταισματάκι.
Το αποτέλεσμα αυτής της ανιδιοτελούς και αλτρουιστικής, ανθρωπιστικής θα λέγαμε, καλλιτεχνικής επέμβασης ήταν το Κοντσέρτο για Κουαρτέτο Εγχόρδων και Ορχήστρα. Ας δούμε τι λέει ο ίδιος ο Schoenberg:
I was mainly intent on removing the defects of the Handelian style. Just as Mozart did with Handel’s Messiah, I have had to get rid of whole handfuls of rosalias and sequences, replacing them with real substance. I also did my best to deal with the other main defect of the Handelian style, which is that the theme is always best when it first appears and grows steadily more insignificant and trivial in the course of the piece.
Δεν ξέρω πως να αντιδράσω διαβάζοντας αυτές τις γραμμές, να οργιστώ ή να καγχάσω, διότι η διόρθωση των "Χαιντελικών κουσουριών" με "πραγματική ουσία" κατέληξε στο ακόλουθο έκτρωμα:
Τώρα μάλιστα, είναι τέλειο! Πραγματική Ουσία! Το έσωσες το εργάκι, μεγάλε, και μαζί με αυτό την τιμή της γερμανικής μουσικής.
Τελικά εκτός των άλλων είναι και μεγάλος πρόδρομος του μεταμοντερνισμού ο Αρνόλδος…
Εκεί που το έργο ήταν ένα αξιοπερίεργο που παρουσιαζόταν αραιά και που μόνο και μόνο για λόγους ικανοποίησης της περιέργειας ενός πολύ εξειδικευμένου κοινού, τελευταία έκπληκτος συναντώ με όλο και αυξανόμενη συχνότητα νέες ηχογραφήσεις. Εγώ πάντως σας έβαλα την ηχογράφηση του έργου με το Fred Sherry Quartet και το Twentieth Century Classics Ensemble υπό τη διεύθυνση του Robert Craft (άλλη τρελή περιπτωσάρα κι αυτός), διότι αυτήν ξέρω, αυτήν εμπιστεύομαι.
(Ηθικόν Δίδαγμα: Βλέπεις, μάγειρα, τι κάνει ο πολύς Wagner?)
Ετικετες
Κεφτεδακια,
προπαγανδα,
πχιοτητα,
Arnold Schoenberg,
Georg Friedrich Handel
5/11/09
Σοσιαλιστικός ρεαλισμός Made in Greece
Μπορεί να συμφωνείτε ή να διαφωνείτε με το περιεχόμενο, αλλά η ταινία αυτή (τουλάχιστον το trailer της) θυμίζει σοβιετικά προπαγανδιστικά φιλμ. Χαρακτηριστικά: η αντιπαραβολή του τρόπου, με τον οποίο οι δύο στρατοί (στη μία περίπτωση αξιωματικοί άψογα ντυμένοι και έχοντας κοιμηθεί καλά, και, μάλιστα, ξένοι εύχονται "to victory!", στην άλλη οι αντάρτες με την κλασσική, για σοβιετικά φιλμ, αντιφώνηση, ο ένας να φωνάζει και οι υπόλοιποι να απαντούν, "Ψυχή! - Βαθιά" μεταξύ ταλαιπωρημένων στρατιωτών, στους οποίους περιλαμβάνονται συμμετρικά τοποθετημένες και γυναίκες) πίνουν για τη νίκη, αλλά και τον ψυχρό αμερικανό αξιωματικό να λέει: "Kill them!".
Ανεξαρτήτως της γνώμης που μπορεί να έχει κανείς για τον Εμφύλιο, ποιος φταίει, ποιος είναι ο καλός ή ο κακός, δεν είναι εντελώς σοβιετική κόπια όλα αυτά; (φυσικά η υιοθέτηση από το σκηνοθέτη του συνθήματος των ανταρτών ως τίτλου της ταινίας μάλλον προδίδει τη δική του τοποθέτηση - και εννοείται ότι έχει τη στήριξη του κράτους)
Ανεξαρτήτως της γνώμης που μπορεί να έχει κανείς για τον Εμφύλιο, ποιος φταίει, ποιος είναι ο καλός ή ο κακός, δεν είναι εντελώς σοβιετική κόπια όλα αυτά; (φυσικά η υιοθέτηση από το σκηνοθέτη του συνθήματος των ανταρτών ως τίτλου της ταινίας μάλλον προδίδει τη δική του τοποθέτηση - και εννοείται ότι έχει τη στήριξη του κράτους)
Ετικετες
Βουλγαρης,
κινηματογραφος,
προπαγανδα,
Ψυχη Βαθια
30/10/09
Alle über Celi 3
Στις 17 Απριλίου 1989 εμφανίζεται στον "Spiegel" ένα εκτενές άρθρο για τον Sergiu Celibidache, το οποίο εμπλουτίζεται με μία συλλογή από τις καλύτερες ατάκες με τις οποίες στόλισε κατά καιρούς ο Celi συναδέλφους και συνθέτες. Η απάντηση καταφθάνει αμέσως και μάλιστα από πολύ ψηλά. Απoστολέας ο Arturo Toscanini. Ο "παράδεισος" αντιδρά με ένα γράμμα προς τον Celi. Ως μεσάζων λειτουργεί ο Carlos Kleiber, ο οποίος προωθεί την απάντηση στον "Spiegel", όπου θα τυπωθεί στα γράμματα των αναγνωστών, δύο βδομάδες μετά, την 1η Μαΐου 1989. Καλή ανάγνωση:
ΥΓ Όλες οι πληροφορίες για αυτές τις αναρτήσεις, με εξαίρεση τα εισαγωγικά σχόλια των πρώτων δύο αναρτήσεων, προέρχονται από δύο βιβλία. Το πρώτο είναι των Stefan Piendl και Thomas Otto, "Stenographische Umarmung: Sergiu Celibidache beim Wort genommen", εκδοτικός οίκος ConBrio, 2002 και το δεύτερο το "Lieber Herr Celibidache ... : Wilhelm Furtwängler und sein Statthalter - ein philharmonischer Konflikt in der Berliner Nachkriegszeit" του Klaus Lang, από τον εκδοτικό οίκο Zürich , St. Gallen : M-u.-T-Verl, 1988.
* ΣΣ: λογοπαίγνιο με την λέξη Dreck, που σημαίνει ταυτόχρονα μικροπράγματα και ακαθαρσίες.
Αγαπητέ Sergiu,
Διαβάσαμε για σένα στον "Spiegel". Είσαι εκνευριστικός, αλλά σε συγχωρούμε. Άλλωστε δε μας μένει τίποτε άλλο. Η συγχώρεση ανήκει εδώ στον σωστό τόνο. Ο πατατόσακκος-Κάρλι έγειρε ορισμένες αντιρρήσεις, αλλά αφού ο Kna κι εγώ τον μεταπείσαμε και του επιβεβαιώσαμε πως έχει μουσικότητα, σταμάτησε να κλαίγεται.
Ο Wilhelm ισχυρίζεται ξαφνικά κι επίμονα πως ποτέ δεν άκουσε το όνομά σου. Οι μπαρμπά Josef, Wolfgang-Amadeus, Ludwig, Johannes και Anton λένε πως προτιμούν τα δεύτερα βιολιά στα δεξιά και πως όλα σου τα τέμπι είναι λάθος. Αλλά ούτως ή άλλως δεν ασχολούνται με μικροπράγματα. Εδώ πάνω δεν επιτρέπεται να ασχολούμαστε με ακαθαρσίες*. Δεν το θέλει το Αφεντικό.
Ένας παλιός δάσκαλος του Ζεν, που μένει εδώ δίπλα, λέει πως έχεις καταλάβει τον Ζεν-Βουδισμό εντελώς λάθος. O Bruno πέθανε σχεδόν απ' τα γέλια με τις παρατηρήσεις σου. Υποψιάζομαι πως ενδόμυχα συμφωνεί με τα σχόλιά σου για μένα και τον Karli. Ίσως θα μπορούσες για εναλλαγή να πεις κάτι κακό και γι' αυτόν ώστε να μην αισθάνεται αποκλεισμένος.
Λυπάμαι που πρέπει να στο πω, αλλά εδώ πέρα είναι όλοι τρελοί με τον Herbert, οι μαέστροι μάλιστα τον ζηλεύουμε λίγο. Δεν μπορούμε να περιμένουμε να τον υποδεχθούμε σε δέκα, δεκαπέντε χρόνια. Κρίμα που δε θα 'σαι και συ εδώ. Λέγεται, πως εκεί που θα πας, μαγειρεύουν πολύ καλύτερα και οι ορχήστρες κάνουν πρόβα συνέχεια. Μάλιστα κάνουν επίτηδες μικρολαθάκια, ώστε να μπορείς να τους διορθώνεις αιωνίως.
Είμαι σίγουρος πως πολύ θα σου αρέσει αυτό Sergiu. Εδώ πάνω οι άγγελοι τα διαβάζουν όλα απευθείας από τα μάτια των συνθετών, οπότε εμείς οι μαέστροι δε χρειάζεται να πολυπροσέχουμε. Ένας Θεός ξέρει πως βρέθηκα εγώ εδώ.
Καλή διασκέδαση σου εύχομαι με πολλή αγάπη,
Arturo
ΥΓ Όλες οι πληροφορίες για αυτές τις αναρτήσεις, με εξαίρεση τα εισαγωγικά σχόλια των πρώτων δύο αναρτήσεων, προέρχονται από δύο βιβλία. Το πρώτο είναι των Stefan Piendl και Thomas Otto, "Stenographische Umarmung: Sergiu Celibidache beim Wort genommen", εκδοτικός οίκος ConBrio, 2002 και το δεύτερο το "Lieber Herr Celibidache ... : Wilhelm Furtwängler und sein Statthalter - ein philharmonischer Konflikt in der Berliner Nachkriegszeit" του Klaus Lang, από τον εκδοτικό οίκο Zürich , St. Gallen : M-u.-T-Verl, 1988.
* ΣΣ: λογοπαίγνιο με την λέξη Dreck, που σημαίνει ταυτόχρονα μικροπράγματα και ακαθαρσίες.
28/10/09
Celi (fast) über alles 2
Εντάξει, εντάξει. Μπορεί ο Celi να έβριζε θεούς και δαίμονες και να μην άφηνε κανέναν σε χλωρό κλαρί, αλλά όταν έπιανε στο στόμα του τον Furtwängler μιλούσε για τον Θεό αυτοπροσώπως. Η σχέση τους πολύπλοκη. Στην αρχή ο αμέριστος θαυμασμός του Celi προς τον F. H στάση του καθόλη τη διάρκεια του αποχαρακτηρισμού του F. ως συνεργάτη των εθνικοσοσιαλιστών ήταν απόλυτα ανιδιοτελής και έντιμη. Ο Furtwängler θα τον εμπιστευθεί και θα τον τιμήσει με τη φιλία του. Σιγά σιγά όμως το ταπεραμέντο του Ρουμάνου και κάποιες περίεργες επιλογές του θα προκαλέσουν τα πρώτα σύννεφα. Την εγκαρδιότητα που χαρακτήριζε τις εκατέρωθεν επιστολές θα υποκαταστήσει ένας πιο τυπικός και αποστασιοποιημένος τόνος. Προς το τέλος της ζωής του, ακόμη και ο Furtwängler είχε πειστεί πως θα τον διαδεχόταν ο Karajan, γιατί ο Celi έκανε λάθη και δε συμπεριφερόταν όπως έπρεπε.
Για τον Furtwängler:
Το Άγιο των Αγίων των αναμνήσεών μου.
Αγωνίστηκα σαν τρελός για να αποχαρακτηριστεί ο Furtwängler. Και ήταν τιμή μου να του πω, κ. Δρ., ιδού η ορχήστρα σας. Ποτέ δεν είχα την πρόθεση να τον ανταγωνιστώ, ποτέ στη ζωή μου. Από αυτόν έχω τις βαθύτερες μουσικές γνώσεις. Μια φορά τον ρώτησα, κ. Δρ., εδώ αυτό το τέμπο και είπε: "εξαρτάται πώς ακούγεται". Αυτό είναι αποκάλυψη. Δεν υπάρχει επομένως ένα φυσικό τέμπο που μπορεί να αποδώσει ένας μετρονόμος. Ηχεί πλούσια και είναι η πολυπλοκότητα τεράστια, χρειάζομαι πολύ χρόνο για να το ερμηνεύσω.
Ο μοναδικός μαέστρος σε ολόκληρη την ιστορία της μουσικής, που κατάλαβε να αποδώσει αυτήν την κάθετη πίεση, το σύνολο των ταυτοχρόνως συμβαινόντων φαινομένων σε σχέση με την οριζόντια ροή ή το τέμπο, ήταν ο Wilhelm Furtwängler. Πολλές φορές έκανε λάθος, όμως πειραματιζόταν πολύ ζωήρά.
Εκτός από τον Furtwängler, από κανέναν άλλον μαέστρο δεν έχω κρατήσει κάτι.
Για τον Bernhard Haitink:
To 1945 ανακάλυψα τις ακόλουθες παρατηρήσεις στην πάρτα του "Siegfried-Idyll" του Wagner ενός όχι πολύ ευσυνείδητου βιολίστα: "Siegfried Wagner 30 λεπτά, Wilhelm Furtwängler 26 λεπτά, Siegmund Hausegger 16 λεπτά". Αργότερα έμαθα πως μια γαζέλα, ονόματι Bernhard Haitink, η οποία αν δεν προσπαθούσε να κάνει μουσική, με το ρεκόρ των δώδεκα λεπτών κατάφερε να σβήσει όλους αυτούς τους χρόνους από το μουσικό αθλητικό παλμαρέ. Πρόκειται για το ίδιο πράγμα ή μπορεί κάποιος σε ένα ποιητικό ειδύλλιο να αγκαλιάσει ένα κορίτσι έστω και στενογραφικά;
Για τον Hans Knappertsbusch:
Γνωρίζω πως εδώ ο Knappertsbusch έγινε μεγάλος και οι άνθρωποι τον ακολουθούσαν. Ένας πολύ κακός μουσικός και ένας όχι τόσο κακός μαέστρος. Ο μικρός αριθμός των προβών που χρειαζόταν για να κρατήσει την ορχήστρα μαζί ήταν κατόρθωμα. Ήταν ένας βασιλιάς, αλλά απέφυγε να μιλήσει με τον Furtwängler για δύο μέτρα μουσικής.
Κάποια λίγα σχόλια για τη διαδοχή:
Σε αντίθεση με τη διαδεδομένη άποψη πως ο Karajan έκλεψε την BPhil μέσα από τα χέρια του Celi, είναι μάλλον πιο σωστό να πούμε πως ο Celi κατάφερε να χάσει την ορχήστρα. Οι μουσικοί της BPhil ήταν στην αρχή ενθουσιασμένοι με τον Celibidache. Όπως και να το κάνουμε ήταν μια μουσική ιδιοφυία. Ήταν όμως και δύσκολος χαρακτήρας. Οι πρόβες του επίπονες και πολλές φορές τα σχόλια που έκανε για τους μουσικούς δεν ήταν καθόλου ευγενικά. Από το 1950 και μετά, όταν πια αναλάμβανε όλο και περισσότερο τα καθήκοντα του μουσικού διευθυντή ο Furtwängler και απεκαθίστατο η μουσική ζωή στο Βερολίνο (πολλοί μουσικοί αρνούνταν μεταπολεμικά να εμφανιστούν στη Γερμανία), οι σχέσεις με τον Celibidache άρχισαν να κρυώνουν. Από σωτήρας έγινε ένας από τους πολλούς. Ο Celi άρχισε επίσης να έχει πολλές συναυλίες στη Νότιο Αμερική, γεγονός που τον κρατούσε για μήνες μακριά από το Βερολίνο. Αυτό δεν άφηνε καθόλου θετικές εντυπώσεις. Ο Karajan από την άλλη έχτιζε προσεκτικά την καριέρα και τη φήμη του. Επίσης φρόντισε να μην ακουστεί από την πλευρά του ποτέ κάτι άσχημο για τον Furtwängler. Οι μουσικοί της ορχήστρας επιθυμούσαν να συνεργαστούν μαζί του. Το όνομα Karajan εξασφάλιζε πλέον γεμάτες αίθουσες και ο Furtwängler, που πλησίαζε την αποδημία, δεν μπορούσε να τον εμποδίσει να διευθύνει ξανά την ορχήστρα. Όταν ήρθε ο Karajan γοήτευσε με μοναδικό τρόπο τους μουσικούς. Σε αντίθεση με τον Celibidache που υποδείκνυε τα πάντα στην πρόβα, οι πρόβες του Karajan ήταν πιο γρήγορες και αποτελεσματικές. Και επιπλέον άφηνε χώρο στους μουσικούς να παίξουν. Φτάνουμε πλέον στο '54, το έτος θανάτου του Furtwängler. Πολλά μέλη της ορχήστρας είναι πλέον μεγάλης ηλικίας και αδυνατούν εκ των πραγμάτων να ανταποκριθούν στο επίπεδο της ορχήστρας. Ο Furtwängler, του οποίου η ακοή επιδεινώνεται συνέχεια, δε φαίνεται να ενοχλείται. Ο Celibidache θέλει να τους πετάξει όλους αυτούς έξω, ενώ ο Karajan αφήνει να εννοηθεί πως η ανανέωση θα γίνει σταδιακά. Λίγες μέρες πριν από το θάνατο του Furtwängler διευθύνουν σε διαδοχή την ορχήστρα ο Κarajan και ο Celi. Ο Celi το χάνει στην πρόβα, εξαγριώνεται και λέει πως με αυτούς τους μουσικούς και σε αυτό το επίπεδο δε θέλει να δουλεύει. Δυο, τρεις μέρες μετά ο Furtwängler πεθαίνει. Όπως είπε και ένα μέλος της ορχήστρας, στο τέλος ο Karajan υπερίσχυσε ως μουσικός. Μην ξεχνάμε ακόμη πως μπορεί οι μουσικοί να ήταν ευγνώμονες στον Celi για όσα έκανε τα δύσκολα μεταπολεμικά χρόνια, είχαν όμως συνείδηση του ποιοι είναι και τι μπορούν να κάνουν, όπως ήξεραν επίσης πως κι αυτοί βοηθήσανε τον Celibidache, έναν Ρουμάνο από το πουθενά, να φτιάξει όνομα και καριέρα. Καμιά συνομωσία λοιπόν. Φαίνεται πως ο καθένας τους ήταν άξιος της μοίρας του.
Για τον Furtwängler:
Το Άγιο των Αγίων των αναμνήσεών μου.
Αγωνίστηκα σαν τρελός για να αποχαρακτηριστεί ο Furtwängler. Και ήταν τιμή μου να του πω, κ. Δρ., ιδού η ορχήστρα σας. Ποτέ δεν είχα την πρόθεση να τον ανταγωνιστώ, ποτέ στη ζωή μου. Από αυτόν έχω τις βαθύτερες μουσικές γνώσεις. Μια φορά τον ρώτησα, κ. Δρ., εδώ αυτό το τέμπο και είπε: "εξαρτάται πώς ακούγεται". Αυτό είναι αποκάλυψη. Δεν υπάρχει επομένως ένα φυσικό τέμπο που μπορεί να αποδώσει ένας μετρονόμος. Ηχεί πλούσια και είναι η πολυπλοκότητα τεράστια, χρειάζομαι πολύ χρόνο για να το ερμηνεύσω.
Ο μοναδικός μαέστρος σε ολόκληρη την ιστορία της μουσικής, που κατάλαβε να αποδώσει αυτήν την κάθετη πίεση, το σύνολο των ταυτοχρόνως συμβαινόντων φαινομένων σε σχέση με την οριζόντια ροή ή το τέμπο, ήταν ο Wilhelm Furtwängler. Πολλές φορές έκανε λάθος, όμως πειραματιζόταν πολύ ζωήρά.
Εκτός από τον Furtwängler, από κανέναν άλλον μαέστρο δεν έχω κρατήσει κάτι.
BONUS
Για τον Bernhard Haitink:
To 1945 ανακάλυψα τις ακόλουθες παρατηρήσεις στην πάρτα του "Siegfried-Idyll" του Wagner ενός όχι πολύ ευσυνείδητου βιολίστα: "Siegfried Wagner 30 λεπτά, Wilhelm Furtwängler 26 λεπτά, Siegmund Hausegger 16 λεπτά". Αργότερα έμαθα πως μια γαζέλα, ονόματι Bernhard Haitink, η οποία αν δεν προσπαθούσε να κάνει μουσική, με το ρεκόρ των δώδεκα λεπτών κατάφερε να σβήσει όλους αυτούς τους χρόνους από το μουσικό αθλητικό παλμαρέ. Πρόκειται για το ίδιο πράγμα ή μπορεί κάποιος σε ένα ποιητικό ειδύλλιο να αγκαλιάσει ένα κορίτσι έστω και στενογραφικά;
Για τον Hans Knappertsbusch:
Γνωρίζω πως εδώ ο Knappertsbusch έγινε μεγάλος και οι άνθρωποι τον ακολουθούσαν. Ένας πολύ κακός μουσικός και ένας όχι τόσο κακός μαέστρος. Ο μικρός αριθμός των προβών που χρειαζόταν για να κρατήσει την ορχήστρα μαζί ήταν κατόρθωμα. Ήταν ένας βασιλιάς, αλλά απέφυγε να μιλήσει με τον Furtwängler για δύο μέτρα μουσικής.
UPDATE
Κάποια λίγα σχόλια για τη διαδοχή:
Σε αντίθεση με τη διαδεδομένη άποψη πως ο Karajan έκλεψε την BPhil μέσα από τα χέρια του Celi, είναι μάλλον πιο σωστό να πούμε πως ο Celi κατάφερε να χάσει την ορχήστρα. Οι μουσικοί της BPhil ήταν στην αρχή ενθουσιασμένοι με τον Celibidache. Όπως και να το κάνουμε ήταν μια μουσική ιδιοφυία. Ήταν όμως και δύσκολος χαρακτήρας. Οι πρόβες του επίπονες και πολλές φορές τα σχόλια που έκανε για τους μουσικούς δεν ήταν καθόλου ευγενικά. Από το 1950 και μετά, όταν πια αναλάμβανε όλο και περισσότερο τα καθήκοντα του μουσικού διευθυντή ο Furtwängler και απεκαθίστατο η μουσική ζωή στο Βερολίνο (πολλοί μουσικοί αρνούνταν μεταπολεμικά να εμφανιστούν στη Γερμανία), οι σχέσεις με τον Celibidache άρχισαν να κρυώνουν. Από σωτήρας έγινε ένας από τους πολλούς. Ο Celi άρχισε επίσης να έχει πολλές συναυλίες στη Νότιο Αμερική, γεγονός που τον κρατούσε για μήνες μακριά από το Βερολίνο. Αυτό δεν άφηνε καθόλου θετικές εντυπώσεις. Ο Karajan από την άλλη έχτιζε προσεκτικά την καριέρα και τη φήμη του. Επίσης φρόντισε να μην ακουστεί από την πλευρά του ποτέ κάτι άσχημο για τον Furtwängler. Οι μουσικοί της ορχήστρας επιθυμούσαν να συνεργαστούν μαζί του. Το όνομα Karajan εξασφάλιζε πλέον γεμάτες αίθουσες και ο Furtwängler, που πλησίαζε την αποδημία, δεν μπορούσε να τον εμποδίσει να διευθύνει ξανά την ορχήστρα. Όταν ήρθε ο Karajan γοήτευσε με μοναδικό τρόπο τους μουσικούς. Σε αντίθεση με τον Celibidache που υποδείκνυε τα πάντα στην πρόβα, οι πρόβες του Karajan ήταν πιο γρήγορες και αποτελεσματικές. Και επιπλέον άφηνε χώρο στους μουσικούς να παίξουν. Φτάνουμε πλέον στο '54, το έτος θανάτου του Furtwängler. Πολλά μέλη της ορχήστρας είναι πλέον μεγάλης ηλικίας και αδυνατούν εκ των πραγμάτων να ανταποκριθούν στο επίπεδο της ορχήστρας. Ο Furtwängler, του οποίου η ακοή επιδεινώνεται συνέχεια, δε φαίνεται να ενοχλείται. Ο Celibidache θέλει να τους πετάξει όλους αυτούς έξω, ενώ ο Karajan αφήνει να εννοηθεί πως η ανανέωση θα γίνει σταδιακά. Λίγες μέρες πριν από το θάνατο του Furtwängler διευθύνουν σε διαδοχή την ορχήστρα ο Κarajan και ο Celi. Ο Celi το χάνει στην πρόβα, εξαγριώνεται και λέει πως με αυτούς τους μουσικούς και σε αυτό το επίπεδο δε θέλει να δουλεύει. Δυο, τρεις μέρες μετά ο Furtwängler πεθαίνει. Όπως είπε και ένα μέλος της ορχήστρας, στο τέλος ο Karajan υπερίσχυσε ως μουσικός. Μην ξεχνάμε ακόμη πως μπορεί οι μουσικοί να ήταν ευγνώμονες στον Celi για όσα έκανε τα δύσκολα μεταπολεμικά χρόνια, είχαν όμως συνείδηση του ποιοι είναι και τι μπορούν να κάνουν, όπως ήξεραν επίσης πως κι αυτοί βοηθήσανε τον Celibidache, έναν Ρουμάνο από το πουθενά, να φτιάξει όνομα και καριέρα. Καμιά συνομωσία λοιπόν. Φαίνεται πως ο καθένας τους ήταν άξιος της μοίρας του.
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)