Πασχαλινά κλασικά εικονογραφημένα

Έχω μια αμυδρή υποψία ότι η χριστουγεννιάτικη ανάρτηση που έκανα δεν ήταν ακριβώς εντός θέματος, αλλά νομίζω ότι αυτή τη φορά θα τα πάω καλύτερα.

Σήμερα, Μεγάλη Παρασκευή, είναι η επίσημη, η θεσμοθετημένη ημέρα της κλασικής μουσικής. Ως γνωστόν η κλασική μουσική είναι ένα βαρύ, στουμπωμένο πράμα που το ακούς και σου 'ρχεται ακαριαία το ψυχοπλάκωμα κι η μανιοκατάθλιψη, οπότε, ναι, σήμερα είναι η κατάλληλη μέρα. Κομμένα για λίγες ώρες τα τσιφτετέλια, οι Λαίδες Γκάγκες και οι ΆνναΒίσσες. Υπομονή, Επιτάφιος είναι και θα περάσει. Στο μεταξύ οι ραδιοφωνικοί σταθμοί έχουν μπει στον αυτόματο πιλότο καθώς την έχουν κάνει όλοι. Ο τελευταίος πριν φύγει εκτός που έσβησε τα φώτα έβαλε και όποιο CD κλασικής μουσικής έπιασε στο χέρι του κι έτσι ημέρα πένθους για τους χριστιανούς ακούνε με κατάνυξη και συντριβή την Εισαγωγή από τον Κουρέα της Σεβίλης, αποσπάσματα από την Κάρμεν και τη Μικρή Νυχτερινή Μουσική.

Το σεμνό παρόν ιστολόγιο συναισθανόμενο το θεάρεστον, ιεραποστολικό μουσικό έργο του κατανοεί την ανάγκη του πιστού μουσικοφυλόφιλου κοινού για ένα κλασικό soundtrack χωρίς όμως τις άστοχες επιλογές της κάθε άσχετης βλαχάρας μπασαβιόλας που δεν μπορεί να ξεχωρίσει τη vihuela de arco από τη vihuela de mano, τη vihuela των Mariachi και τους αφούς Κατσάμπα και προτείνει ολίγη μουσική στο πνεύμα της ημέρας.

Το έργο μου το θύμισε ο Σουηδός μάγειρας (εύγε Σουηδέ). Λοιπόν νομίζω ότι δεν υπάρχει πιο ταιριαστή μουσική για την περίσταση από το ακόλουθο απόσπασμα από "Το Μαρτύριο του Αγίου Σεβαστιανού" (μεγάλη η χάρη Του… αν με εννοείτε) του Claude Debussy. Είναι τόσο ταιριαστό που αυτό θα έπρεπε να παίζεται κατά την περιφορά του Επιταφίου. Εξάλλου Άγιοι Πατέρες, εσείς που αποδεικνύεστε εξαίρετοι επιχειρηματίες, θα καταλάβετε: Sex sells. Θα αυξήσετε πελατεία. Ακούμε λοιπόν, "Είναι νεκρός, ο ωραίος Άδωνης" (όχι ο Τζουτζούκος καλέ):

Le Martyre de St. Sebastien, Act III (Le Concile Des Faux Dieux) Il Est Mort, Le Bel Adonis!.mp3

Νέο πρότυπο για την αναθεώρηση του image του Εσταυρωμένου.

Ανεξάρτητες έρευνες marketing δείχνουν ότι θα πουλήσει

πολύ περισσότερο από την ισχύουσα απ' τα κόκαλα βγαλμένη εκδοχή. 

Επίσης προτείνω το Πρώτο Άσμα του Βενιαμίν του Βρετανού. To κείμενο του Francis Quarles εμπνευσμένο από το Άσμα Ασμάτων εξυμνεί τη σχέση του ποιητή με το Θεό. Αυτό και μόνον αυτό. Αν εσείς ακούγοντάς το σχηματίσετε την εντύπωση ότι ο Britten το διάλεξε για να το παρουσιάσει με τον Peter Pears ως δημόσια ανταλλαγή όρκων αφοσίωσης του ενός στον άλλο, τόσο σε προσωπικό όσο και σε καλλιτεχνικό επίπεδο (σα να λέμε ένα είδος μουσικού gay γάμου, το μόνο που μπορούσαν να έχουν) τότε απλά έχετε καλπάζουσα φαντασία.

Canticle 1, My Beloved is Mine, op. 40.mp3

Ναι, νομίζω το πέτυχα αυτή τη φορά. Σεμνή μουσική με θρησκευτικό-πνευματικό περιεχόμενο όπως αρμόζει. Πολύ καλύτερα πάντως από ένα ραδιοφωνικό σταθμό που θυμάμαι ότι τέτοια μέρα είχε βάλει το Μεσσία του Handel.

bubi (μπούμπη;)

Πηγή: Engadget

(Η Candy Candy τώρα δικαιώνεται)

Tο μουσικό κύρος

Διαβάζω στο in.gr για το "1ο Διεθνές Συμπόσιο των Επτά Σοφών":

Το 1ο Διεθνές Συμπόσιο των Επτά Σοφών θα πλαισιώσει η μοναδική μουσική του βραβευμένου με Oscar συνθέτη Βαγγέλη Παπαθανασίου «επισφραγίζοντας» τη σπουδαιότητα αυτού του νέου θεσμού.

…έχει και η σοφία τα όριά της…

Μικρό εορταστικό

Ε, αφού πλησιάζουν οι γιορτές λέω να κάνω μια ανάρτηση με θρησκευτική μουσική στο πνεύμα των ημερών.

Ξεχάστε πάντως Μεσσίες, ορατόρια, Χαίντελ, Μπαχ και λοιπές μπαγκατέλες των αιρετικών κουτόφραγκων. Θα ασχοληθούμε με έναν ορθόδοξο συνθέτη, όπως συνάδει προς την καθ' ημάς ανατολή, τον Αλέξανδρο Σκριάμπιν.

Ξεκινούμε:

Poème satanique, Op.36.mp3

Μετά από αυτή τη μικρή προσευχή, έναν προπαρασκευαστικό διαλογισμό, προχωρούμε με κατάνυξη στο κύριο μέρος της σεμνής ετούτης θρησκευτικής τελετής και ακούμε τη Μαύρη Λειτουργία.

Όλα τα έργα της τελευταίας περιόδου του Σκριάμπιν στηρίζονται στην λεγόμενη απόκρυφη συγχορδία που επινόησε ο συνθέτης. Την συγχορδία αυτή μπορούμε να την δούμε σα μια ιδιότυπη δεσπόζουσα όπου κυριαρχούν τα τρίτονα  (υπάρχει μέσα σε αυτή την συγχορδία μια δεσπόζουσα μεθ' εβδόμης με κατεβασμένη πέμτη ― δηλαδή ένα σύνολο δυο τριτόνων).

Για όσους τυχόν δεν ξέρουν, τρίτονο είναι ένα μουσικό διάστημα που αποτελείται από 6 ημιτόνια (και ημιτόνιο είναι η μικρότερη απόσταση που μπορεί να έχουν δυο νότες στο ισοτονικά συγκερασμένο σύστημα που επικράτησε στη δυτική μουσική). Στη δυτική τονικότητα τα τρίτονα έχουν πολύ συγκεκριμένες και ισχυρές ιδιότητες. Κατά την Αναγέννηση ήταν απαγορευμένα διαστήματα, τα ονόμαζαν diabolus in musica. Θα μπορούσε ίσως κανείς να δει την ιστορία της δυτικής τονικότητας (δηλ. όλου αυτού που ονομάζουμε κλασική μουσική) ως μια ιστορία εξέλιξης της χρήσης των τριτόνων ― όταν συσωρεύθηκαν πολλά τρίτονα/διάολοι όπως στη Μαύρη Λειτουργία, κακή ώρα, η τονικότητα κατέρρευσε.

Στην 9η σονάτα του Σκριάμπιν (αλλά όχι μόνον σε αυτό το έργο) υπάρχουν συνεχώς σχηματισμοί από τριάδες τριτόνων (τρία τρίτονα που συνδέονται με κάποιον τρόπο ήτοι 666). Το αρχικό σχήμα της Μαύρης Λειτουργίας από το οποίο προκύπτει κατόπιν όλο το υπόλοιπο μοτιβικό υλικό του έργου δεν είναι παρά ένας μεγαλοφυής τέτοιος σχηματισμός· ερμητικός, τέλεια ισορροπημένος και στείρος· όλη η μουσική παρά τα συνεχή ξεσπάσματά της δεν μπορεί να οδηγηθεί κάπου αλλού κι επιστρέφει πάντα σε αυτόν ― κάτι που συμβάλλει στην τραγικότητά της. Στην εικόνα παρακάτω με τα πρώτα μέτρα της σονάτας είναι σημειωμένοι με κόκκινο μερικοί μόνο από τους συσχετισμούς τριτόνων που φτιάχνει ο Σκριάμπιν. Θα μπορούσε κανείς να σχολιάζει επί πολύ τις ιδιότητες και την εσωτερική ενέργεια που έχει αυτό το αρχικό σχήμα. Όποιος ενδιαφέρεται μπορεί να διαβάσει το ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ όπου αυτό παρουσιάζεται κάπως πιο αναλυτικά.

Δυο εξαιρετικές αν και αρκετά διαφορετικές εκτελέσεις της σονάτας:

Piano Sonata No.9, Op.68, Black Mass.mp3

Sonate No. 9, Op. 68, Messe Noire.mp3

Κλείνουμε με τις "Φλόγες του σκότους". Επάνω στην κορύφωση του κομματιού ο Σκριάμπιν γράφει μια μοναδική οδηγία στην παρτιτούρα. Η μουσική μεταμορφώνεται σταδιακά. Η ενέργεια συγκεντρώνεται για να ξεκινήσει ένα ξέσπασμά της που τονίζεται από τον συνθέτη με την οδηγία tumultueux (ανήσυχα, ταραγμένα) και που λίγο μετά βγαίνει εκτός ελέγχου, δαιμονίζεται πλήρως καθώς ο συνθέτης γράφει στην παρτιτούρα ένα ανεπανάληπτο désordonné. Αμέσως μετά η μουσική καταρρέει και σαν τον φοίνικα ξαναγεννιέται από τις στάχτες της (ένα επαναλαμβανόμενο φα# που είναι ο βασικός φθόγγος του κομματιού) για να καταλήξει και πάλι στο ίδιο φρενήρες ξέσπασμα και να ξανακαταρρεύσει.

Flammes sombres, Op.73 No.2.mp3

Οι παλιές ηχογραφήσεις είναι με τον γαμπρό του Scriabin Vladimir Sofronitsky, η δεύτερη εκτέλεση της σονάτας είναι με τον νικητή του 3ου διαγωνισμού Scriabin Andrei Korobeinikov.

________________
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

[Εκτός από τις εικόνες που παραθέτω καλό είναι να έχετε και την παρτιτούρα του έργου].

Ήδη παραπάνω αναφέρθηκε η απόκρυφη συγχορδία την οποία χρησιμοποιεί ο Scriabin στα έργα της τελευταίας περιόδου. Στην αρχή της 9ης σονάτας η χρήση της γίνεται με τέτοιον τρόπο ώστε να προβάλλονται όσο το δυνατόν περισσότερο τα τρίτονα που περιέχει. Το τετράφωνο σχήμα των δυο πρώτων μέτρων που ο συνθέτης ζητά από τον ερμηνευτή να το παίξει με έναν τρόπο που να καθηλώνει και που επανέρχεται συνεχώς (σαν επίκληση ή σαν mantra) βασίζεται στο τρίτονο σι-φα (οι πρώτες νότες κάθε μέτρου που είναι σε κύκλο στην εικόνα παραπάνω). Κάθε φθόγγος αυτού του τριτόνου λειτουργεί σαν αντίθετος πόλος που αντιστρέφει τη φορά κίνησης του άλλου. Έτσι για το σι έχουμε άλλα δυο τρίτονα, τα σολ-ντο# & φα-σι. Όταν εμφανιστεί ο δεύτερος πόλος, φα, τα τρίτονα αυτά αλλάζουν φορά (αντιστρέφονται) το σολ-ντο# γίνεται ντο#-σολ και το φα-σι γίνεται σι-φα [τέτοιες παλινδρομικές κινήσεις/σχέσεις ― με ό,τι αυτές υπονοούν, χρειάζεται να ξαναθυμίσω τις τουλάχιστον παγανιστικές πεποιθήσεις του συνθέτη; ― υπάρχουν συνέχεια σε όλη τη σονάτα σε διάφορα επίπεδα, η πιο εντυπωσιακή και προφανής από αυτές είναι το σχήμα με τα τριακοστά δεύτερα και τις τρίλιες που πρωτοεμφανίζεται στο μέτρο 24]. Η σχέση που έχουν αυτά τα δυο τρίτονα μεταξύ τους είναι αυτή που ορίζει η απόκρυφη συγχορδία, απέχουν μια τρίτη μεγάλη ή τέταρτη ελαττωμένη ήτοι τέταρτη διαστηματική τάξη (ic 4), είναι με άλλα λόγια η επίσης προαναφερθείσα δεσπόζουσα μεθ' εβδόμης με αλλοιωμένη πέμπτη. Θα μπορούσε κανείς να πει ― αρκετά επιπόλαια ― ότι αυτό έχουμε στην αρχή της σονάτας, μια δεσπόζουσα και οι άλλοι φθόγοι των χρωματικών κινήσεων είναι "ξένοι φθόγγοι". Αν όμως κοιτάξει πιο προσεκτικά τι υπονοεί ο Scriabin με αυτή την κατασκευή όπου η διάταξη του πρώτου μέτρου "αναποδογυρίζεται" στο δεύτερο, θα καταλάβει ότι οι φθόγγοι των δυο αυτών μέτρων είναι ένα υπερσύνολο φθόγγων που προκύπτει από τις 8 διαφορετικές διατάξεις (4 κανονικές και 4 αντίστροφες) που μπορεί να εμφανίσει η απόκρυφη συγχορδία με βάση τους φθόγγους φα, σι, ντο# & σολ. Οι διατάξεις αυτές φαίνονται στην εικόνα παρακάτω (στο δεύτερο σύστημα κάθε συγχορδία εμφανίζεται ως εξάχορδο ― παρατηρήστε τα άκρα αυτών των εξαχόρδων και τις σχέσεις των μεταξύ τους φθόγγων).

Εκτός από αυτές τις σχέσεις στο αρχικό σχήμα υπάρχει και μια σειρά από δευτερεύουσες. Επισημαίνω μια-δυο τέτοιες: αν δει κανείς όγδοο προς όγδοο τα πρώτα μέτρα εύκολα παρατηρεί τις ομοιότητες στα κάθετα διαστήματα: σε όλα τα ισχυρά μέρη του μέτρου έχουμε τρίτες μεγάλες (4η διαστηματική τάξη) και σε όλα τα ασθενή έχουμε έβδομες ελαττωμένες ή μεγάλες έκτες (3η διαστηματική τάξη). Αν δει κανείς τα όμοια μαζί ως σύνολα θα διαπιστώσει ότι τα ισχυρά σχηματίζουν μια κλίμακα με ολόκληρους τόνους (ή αλλιώς τον 1ο τρόπο του Μεσσιάν) και τα ασθενή τα οποία σας παραπέμπω να τα συγκρίνετε με τα άκρα των εξαχόρδων που σας ζήτησα να παρατηρήσετε σχηματίζουν μια οκτατονική κλίμακα (ή τον 2ο τρόπο του Μεσσιάν) ― και οι δυο αυτές κλίμακες είναι τελείως συμμετρικές που σημαίνει ότι δεν μπορεί να οριστεί εύκολα (αν μπορεί καθόλου) με τη χρήση τους τονικό κέντρο. Και η σχέση των διαστημάτων μεταξύ ισχυρών και ασθενών ογδόων μπορεί να θεωρηθεί ένα είδος παλινδρόμησης/"αέναης" εναλλαγής όπου το α, διαδέχεται το β ξανά και ξανά.

Καθώς μάλιστα η μορφή του έργου δεν είναι αυτή της κλασικής φόρμας σονάτας μπορεί να θεωρήσει κανείς ότι η αντιπαράθεση ή η σύνθεση δυο ιδεών/καταστάσεων που είναι η ουσία της σονάτας υπάρχει υπ' αυτή τη μορφή στη Μαύρη Λειτουργία.

Was Jesus gay? (και άλλες αντιρρήσεις)

Προσθέτω στο πλάι στους συνδέσμους μου το site του Pat Condell και καθώς σε λίγο έχουμε Χριστούγεννα βάζω κι ένα ταιριαστό με την περίσταση κλιπάκι του Condell.

Κι επειδή στο blog αυτό μιλάμε κυρίως για μουσική το θέμα μου σήμερα είναι το τι έχει να πάρει, τι καταλαβαίνει, πως ακούει ένας άθεος (όπως εγώ) την θρησκευτική μουσική. Δεν είμαι σίγουρος ότι τα παρακάτω οδηγούν σε κάποιο συμπέρασμα ή ότι βγάζουν νόημα αλλά εν πάση περιπτώσει ειδικά σε αυτή την ανάρτηση δε με πολυνοιάζει κιόλας…

Αυτή τη φορά θα ακούμε τη μουσική εμβόλιμα· αν αυτό σας εμποδίζει να παρακολουθήσετε την υποτυπώδη ροή αυτής της ανάρτησης, αφήστε την (μαζί με τα σχόλια στις αγκύλες […]) για το τέλος· ξεκινούμε:

[Johann Sebastian Bach: το πρώτο Kyrie Eleison από τη Λειτουργία σε σι σε διδασκαλία και διεύθυνση του Sergiu Celibidache με τη Φιλαρμονική του Μονάχου και την χορωδία Bach του Γουτεμβέργιου Πανεπιστημίου του Mainz]

Kyrie.mp3

Διαφωνώ (εντόνως) σε πάρα πολλά με την ερμηνεία και την ανάγνωση του Celibidache, αλλά ένα σχόλιο του Chef (που είναι πιο ειδικός από μένα σε αυτά) όταν κατά την επίσκεψή μου του έβαλα να ακούσει με έβαλε σε σκέψεις. Οι αντιρρήσεις μου έχουν να κάνουν κυρίως με το ύφος και τις υπερβολικά αργές ταχύτητες της εκτέλεσης, περίμενα λοιπόν ότι ο Σεφ θα συμφωνούσε μαζί μου, αλλά τον βρήκα να ακούει με ενδιαφέρον την ανάγνωση του Celibidache· τελικά και ενώ έκοβε με χειρουργική ακρίβεια και δαιμονική ταχύτητα κάτι καρότα ζουλιέν γύρισε και μου είπε με ένα αινιγματικό χαμόγελο "γιατί δε σου αρέσει; είναι τόσο βαθειά και ταπεινή…". Τι ήθελε να πει ο σοφός μάγειρας (και ο Celibidache); Ίσως λοιπόν τα υπόλοιπα να είναι λάθος σε σχέση με το πως θεωρούμε γενικότερα ότι πρέπει να είναι οι εκτελέσεις των έργων της περιόδου (έτσι κι αλλιώς ακανθώδες και μεγάλο ζήτημα), αλλά μάλλον αυτό που ήθελε να πει ο Σουηδός (και να κάνει ο Celibidache) είναι ότι η εκτέλεση προσπαθεί να αποδώσει πέρα από τα τεχνικά και στιλιστικά την ουσία και την αιτία που γέννησαν αυτή τη μουσική: την θρησκευτική πίστη, την πνευματικότητα πίσω από τους ήχους…

Bέβαια αυτό είναι και πάλι προβληματικό κατά τη γνώμη μου: δε φτάνει η πνευματικότητα που έχει το ύφος της εποχής και η γραφή του συνθέτη, πρέπει για να είναι αρκούντως "πνευματικό" το αποτέλεσμα να παιχτεί με έναν τρόπο που πλησιάζει ένα υστερορομαντικό ιδεώδες. Δεν προσπαθούμε να καταλάβουμε τα εκφραστικά σχήματα και το μουσικό λόγο της περιόδου αλλά προσπαθούμε να τα φέρουμε στα μέτρα και τις αντιλήψεις μας. Σε κάθε περίπτωση όπως ήδη είπα το θέμα είναι τεράστιο. Όσο για το πόσο "ταπεινή" είναι η εκτέλεση: είναι τόσο ταπεινή όσο είναι ταπεινοί οι χριστιανοί εκείνοι―αν και όχι μόνον αποκλειστικά αυτοί― που μέμφονται τους άλλους για έλλειψη ταπεινότητας όταν τους υποδεικνύουν το απαράδεκτο των "αληθειών" των ιερών κειμένων τους· οι ίδιοι μέσα στην ταπεινοφροσύνη τους φαίνεται να γνωρίζουν πάρα πολλά. Όπου ταπεινή λοιπόν βάλτε υποκριτική. Σεμνή και ταπεινή σαν τον φουσκωμένο διάνο που έχουμε για πρωθυπουργό η εκτέλεση του Celibidache… έτσι εξηγούνται πολλά.

Καθώς λοιπόν ούτε εγώ ούτε ο μάγειρας πιστεύουμε σε θεούς και δαίμονες θα μπορούσε να τεθεί το ερώτημα: "…και τι σας συγκινεί εσάς σε αυτή τη μουσική;" (ερώτημα που μπορώ μια χαρά να επιστρέψω και στο οποίο περιμένω άκρως πειστική απάντηση: "πως σχετίζεται η συγκίνηση που πιθανόν σας προκαλεί αυτή η μουσική με τα θρησκευτικά σας πιστεύω;")

Από τη μια ίσως να μπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι δε χρειάζεται να πιστεύω εις έναν Θεόν για να απολαύσω την έτσι κι αλλιώς υπέροχη μουσική του Bach, του Palestrina κτλ, η μουσική μπορεί να υπάρχει από μόνη της χωρίς την ανάγκη κάποιου context. Εδώ βέβαια αυτό είναι προβληματικό καθώς στη θρησκευτική μουσική υπάρχει το κείμενο που δεν μπορεί να αγνοείται έτσι απλά καθώς είναι μέρος, βάση και αφετηρία αυτής της μουσικής. Μάλιστα όπως έχει σχολιαστεί στις αναρτήσεις για τα τραγούδια το κείμενο και η μουσική σχετίζονται με τέτοιους τρόπους που συμπληρώνουν το ένα το άλλο.

Η πιο απλή εξήγηση που μπορώ να δώσω είναι ότι η συγκίνηση για μένα σε αυτές τις περιπτώσεις έρχεται κατ' αναλογίαν ή μέσω "μετάφρασης". Δηλαδή όπως και με το ότι είμαι gay άντρας δε σημαίνει ότι δε μπορώ να καταλάβω τα νοήματα του "Ρωμαίος και Ιουλιέτα" και να συγκινηθώ από το έργο, έτσι μπορώ να βρω "ανάλογα" των αναγκών που εκφράζει η θρησκευτική πίστη. Όπως μάλιστα παρατήρησε με τα πολύ ωραία ερωτήματά του ο saetiger και έδειξε ο Tchaikovsky με την εισαγωγή του το έργο αυτό πιθανόν να βρίσκεται πιο κοντά μου από όσο μπορεί να μοιάζει αρχικά. Αλλά τελικά εκεί είναι η ουσία του πράγματος: υπάρχουν κάποια στοιχεία στην ανθρώπινη εμπειρία που είναι κοινά σε όλους μας· από εκεί μπορούμε να πιαστούμε για να κάνουμε συνδέσεις και αναγωγές.

[Ο Βρετανός John Tavener είναι από τις περιτπώσεις που παρά την προηγούμενη παρατήρηση έχω αδυναμία να καταλάβω. Ο αναβαπτισθείς Χ.Ο. (είχα δει και την ταυτότητά του, αλλά πληροφορούμαι ότι εσχάτως τα έχει κάνει κουλουβάχατα) άλλοτε με πείθει κι άλλοτε με απωθεί. Άλλοτε μοιάζει να εμφανίζεται μια υποψία πνευματικότητας στη μουσική του και άλλοτε απλά μιμείται αμήχανα και επιφανειακά το βυζαντινό μέλος. Το απόσπασμα που ακολουθεί είναι το πιο ενδιαφέρον τμήμα ενός απελπιστικά βαρετού έργου, της δικής του εκδοχής του Ακάθιστου Ύμνου. Στο απόσπασμα από το The Protecting Veil που ακολουθεί, σόλο βιολοντσέλο παίζει ο Steven Isserlis, την LSO διευθύνει ο Gennadi Rozhdestvensky. Θα ήθελα πολύ να μάθω τη γνώμη σας, την εντύπωσή σας, για το αν σας μεταδίδει κάποια αίσθηση πνευματικότητας το συγκεκριμένο απόσπασμα]

The Protecting Veil- the Annunciation - the incarnation.mp3

Λοιπόν το ότι είμαι άθεος δε σημαίνει ότι δεν έχω βιώσει στιγμές τέτοιες που να φαίνεται ότι δίνουν νόημα στα πράγματα ή συγκινήσεις που να μοιάζουν υπερβατικές. Απλά δέχομαι αυτές τις εμπειρίες όπως είναι, δεν τις αποδίδω και δεν τις ερμηνεύω στηριζόμενος σε απίθανες υποθέσεις που ούτε εγώ ούτε κανείς άλλος μπορεί να γνωρίζει.

Για το λόγο αυτό μου είναι εύκολο να συγκινηθώ π.χ. από ένα Requiem, η οδύνη του θανάτου και της απώλειας, ο φόβος, το δέος, είναι κάτι που με τον ένα ή τον άλλο τρόπο υπάρχει σε όλους μας. Δε χρειάζεται να είσαι καλός χριστιανός για να συγκινηθείς.

[Ορίστε και μια ακόμη δική μου γνήσια συγκίνηση ―μάλλον βιτσιόζικη: ακούτε παρακάτω το φινάλε της όπερας του Francis Poulenc, Διάλογοι Καρμηλιτισών (δεν του πέτυχε ο τίτλος). Είναι η σκηνή του αποκεφαλισμού των καλογριών· προσεύχονται καθώς πάνε για τη γκιλοτίνα ―προηγουμένως στην όπερα έχουν ακουστεί τρελές ατάκες του τύπου ότι το μαρτύριο είναι δώρο Θεού και άλλες παρόμοιες θεολογικές ψυχασθένειες (ακούγεται πάντως και η γκιλοτίνα, γαμάτο! όπερα splatter). Μεγάλη συγκίνηση λέμε (δε σας λέω τι είδους ακριβώς, μαντέψτε). Την Ορχήστρα της Όπερας της Λυών διευθύνει ο Kent Nagano]

Dialogues des Carmelites, Act 3 - Finale.mp3

Για παρόμοιους λόγους η αιτία εορτασμού των Χριστουγέννων είναι για μένα όλο και περισσότερο ένα άξιο απορίας τελετουργικό πρωτόκολλο του ιερατείου… Ειλικρινά όμως, δε μπορώ να καταλάβω σε τι συνίσταται η συγκίνηση, η και καλά χαρά της γέννησης του χριστούλη (μη μου αρχίσετε θεολογικές αρλούμπες, τζάμπα κόπο θα κάνετε). Πραγματικά δεν ξέρω πως να διαχειριστώ έργα όπως το Μεσσία του Handel. Δε μου λένε τίποτα. Δε βρίσκω κάποια πνευματική συγκίνηση πίσω από αυτή τη μουσική. Είναι μια μουσική σαν τις άλλες, δεν μπορώ να διακρίνω κάποια ιδιαίτερη σημασία (πέρα από τη φόρμα και διάφορα άλλα εξωτερικά στοιχεία). Βέβαια τα ορατόρια είναι πάνω-κάτω μια μπάσταρδη κατάσταση μεταξύ θρησκευτικής και κοσμικής μουσικής, αλλά η θεματολογία είναι θρησκευτική. Θα περίμενα κάτι ουσιαστικό που να τη διαχωρίζει από την καθαρά κοσμική ―τη λέξη κι αυτή― μουσική (γιατί πχ ακόμα και στον Ρωμαίο και Ιουλιέτα ―αναφέρω αυτό μια που είναι πρόσφατο― υπάρχουν κι άλλα στοιχεία πέρα από το αφηρημένο μουσικό κείμενο που με συγκινούν που αντίστοιχα δεν βρίσκω στο Μεσσία).

Δωράκι για το τέλος ο λατρεμένος μου Stephen Fry σε ένα χριστουγεννιάτικο επεισόδιο του εξαιρετικού QI (αν δε ξέρετε το QI να το ψάξετε στο YouTube —σκέτη απόλαυση):

Και μια πρόταση για δώρο: ένα απολαυστικότατο βιβλίο που διάβασα τελευταία (βοήθειά μας).

(Για το πως ο άθεος Benjamin Britten υπονομεύει και ειρωνεύεται πικρά το λατινικό κείμενο της νεκρώσιμης λειτουργίας στο Πολεμικό Ρέκβιέμ του αξίζει να γίνει χωριστή ανάρτηση ίσως στη σειρά των τραγουδιών).