Μουσική; Ποια μουσική; [τραγούδια 5ο μέρος]

Εδώ και δεκαετίες έχει επικρατήσει μια μουσική μονοκαλλιέργεια. Οι περισσότεροι δεν έχουν έρθει σε επαφή κι έτσι δε μπορούν διαχειριστούν άλλες μουσικές μορφές πέρα από το τραγούδι. Αν τους βάλεις μια μουσική που κρατάει σημαντικά περισσότερο από 3-4 λεπτά (όσο δηλ. είναι η τυπική διάρκεια ενός τραγουδιού) αρχίζουν να δυσφορούν. Ειδικά αν αυτή η μουσική δεν έχει κάποιο κείμενο που να παρακολουθούν και να τους οδηγεί σα μπούσουλας. Ακόμα, η εικόνα, ένα στοιχείο τελείως ξένο με τον ήχο, χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο για να βοηθήσει (το ρήμα εντός κι εκτός εισαγωγικών) την ακρόαση.

Πιο χαρακτηριστική είναι η όλο και πιο συχνή αντικατάσταση στην καθομιλουμένη των λέξεων "μουσικό κομμάτι" ή "κομμάτι" ή και της ίδιας της λέξης "μουσική" με τη λέξη "τραγούδι". Δεν είναι καθόλου λίγες οι φορές που θυμάμαι ανθρώπους να χρησιμοποιούν τη λέξη τραγούδι για μουσική που δεν τραγουδιόταν και δεν χρησιμοποιούσε τον λόγο ή την ανθρώπινη φωνή. Το τραγούδι είναι το default, οποιαδήποτε άλλη μουσική μορφή δεν είναι παρά κάποιος εξωτικός και υπό εξαφάνιση συγγενής του τραγουδιού.

Πέρα από αυτό κάτι που μου κάνει εντύπωση και βρίσκω ότι είναι ενδεικτικό της μουσικής καλλιέργειας είναι ο τρόπος που οι περισσότεροι μιλούν για τη μουσική (τα τραγούδια) που τους αρέσει/σουν. Ενώ συνήθως τα πράγματα που μας αρέσουν είμαστε σε θέση να τα υπερασπιστούμε, να εξηγήσουμε γιατί μας αρέσουν, ποια είναι τα στοιχεία εκείνα που μας συγκινούν, όταν φτάνει η ώρα της μουσικής το λεξιλόγιο φτωχαίνει απότομα και επικρατεί γενική μουγγαμάρα. Η συζήτηση και τα “επιχειρήματα” περιορίζονται σε επιφωνήματα και φράσεις που απλώς δείχνουν το βαθμό, την ένταση της συγκίνησης για μια μουσική. “Μ’ αρέσει - δε μ’ αρέσει, τα σπάει, είναι τέλειο, είναι χαζομάρα” κτλ

Αν υπάρχει η ανάγκη να εξηγηθεί καλύτερα η συγκίνηση αυτή, καθώς λείπουν τα κατάλληλα εργαλεία που θα επιτρέψουν να γίνει λόγος για τον ήχο καθαυτό, η συζήτηση στρέφεται αναγκαστικά στους στίχους. Έτσι συχνά παρατηρώ ανθρώπους να προσπαθούν να εξηγήσουν τι τους αρέσει σε ένα τραγούδι προσπαθώντας απλώς να εξηγήσουν τους στίχους. Όμως ένα τραγούδι δεν είναι ποίηση, είναι κατά κύριο λόγο μουσική. Και είμαι σίγουρος ότι σε αυτό που τους συγκινεί η μουσική παίζει τουλάχιστον εξίσου σημαντικό ρόλο, διαφορετικά απλώς θα απαγγέλλανε τους στίχους.

Για την ώρα πάντως η “εξήγηση” των περισσότερων μπροστά στη μουσική συγκίνηση παραμένει στο βρεφικό: “Άκου, άκου, πω πω τι τραγουδάρα, τι μελωδία, τι λέει ο άνθρωπος!”

Δε θυμάμαι τώρα τον τίτλο ή ακριβώς ποια ήταν η υπόθεση της ταινίας ―όσο μπορώ να θυμηθώ ήταν μια χαζοκωμωδία του '80 με τη Bette Midler. Υπήρχε μια χαρακτηριστική σκηνή. Κάποιος που υποδυότανε τον στερεοτυπικό τεξανό καράβλαχο και βρισκόταν σε ένα ξενοδοχείο πολυτελείας όπου από τα ηχεία ακουγόταν κάποια new age παπαριά ρωτούσε: "Αυτό που ακούμε είναι κλασική μουσική, έτσι;" Στο κενό και σνομπ βλέμμα της τύπισας στην οποία είχε απευθύνει την ερώτηση συμπλήρωνε μόνος του με αυτοπεποίθηση: "Το κατάλαβα· δεν έχει στίχους".

Μανιχαϊσμός

Ο ταρίφας είχε όρεξη για κουβέντα:

Τι κάνεις;
Είμαι μουσικός.
Τι παίζεις;
Πιάνο.
Α, να σου βάλω να ακούσεις ένα τραγούδι να μου πεις αν έχει πιάνο κι αν μπορείς να το παίξεις;
Άντε βάλε.

Έβαλε κάτι, νομίζω Led Zeppelin, μπορεί να κάνω και λάθος.

Δεν έχει πιάνο.
Περίμενε, παρακάτω είναι… να εδώ.
Α ναι, ε, σιγά το πράμα μια επαναλαμβανόμενη συγχορδία είναι.
Και δε μου λες, είναι σε άσπρα ή σε μαύρα πλήκτρα;
Δεν ξέρω, μπορεί να είναι σε άσπρα και σε μαύρα.
Μαζί; Νόμιζα ότι δε γίνεται να παίζεις την ίδια στιγμή και σε άσπρα και σε μαύρα.

Το περιστατικό μου θύμισε τις σπουδές για πιάνο του György Ligeti. Συγκεκριμένα την 1η (Désordre) και τη 15η (White on white), μια από τις τελευταίες του. Στην Désordre (μια ανάλυση του κομματιού δείτε εδώ), το αριστερό χέρι παίζει πάντα στα μαύρα πλήκτρα και το δεξί πάντα στα άσπρα. H White on white, ένας τροπικός κανόνας (θα μπορούσαμε επίσης να τον εξηγήσουμε ως ένα σχετικά απλό αλγόριθμο, βλ. ανάλυση της Désordre), χρησιμοποιεί σχεδόν αποκλειστικά άσπρα πλήκτρα. Μόνο προς το τέλος "χαλάει" (εντός κι εκτός εισαγωγικών) το εκθαμβωτικό λευκό και εμφανίζονται κάποια λίγα μαύρα σαν καρκινώματα που οδηγούν ταχύτατα στην κατάρρευση του συστήματος. Η τελική συγχορδία εκτός που είναι η καταστροφή όλης της προηγηθείσας διαδικασίας μοιάζει με αναποδογύρισμα της Désordre: το αριστερό χέρι πατάει άσπρα πλήκτρα και το δεξί μαύρα, λες και ο συνθέτης επέστρεψε εκεί από όπου ξεκίνησαν όλα, αλλά τα πάντα είναι πια ανάποδα.

Spectral

Αυτό που θαύμαζα και απολάμβανα σε αυτόν περισσότερο και από τις απίστευτες γνώσεις του στη σύγχρονη μουσική ήταν το χαρακτηριστικά αγγλικό φλεγματικό χιούμορ του. Μετά από μια συναυλία με έργα νέων Γάλλων συνθετών τον ρώτησα πως του φάνηκαν τα έργα.

―Α, ακούσαμε αυτό το κομμάτι που οι Γάλλοι ενθουσιάζονται να γράφουν τα τελευταία 25 χρόνια.

Business as usual

(Η εικόνα είναι από αυτήν την ανάρτηση στο blog Technically incorrect του Chris Matyszczyk)

Τι έχουν τα έρμα

Ο μάγειρας στην προηγούμενη ανάρτηση ανάμεσα στα άλλα αναρωτιέται γιατί κλασικά εκπαιδευμένοι μουσικοί όταν πάνε να παίξουν έργα σύγχρονης μουσικής που είναι η φυσική συνέχεια της κλασικής πολύ συχνά αποτυγχάνουν και συμπεριφέρονται ως ερασιτέχνες. Κάποιους λόγους αναφέρω σε σχόλιο μου στην ανάρτηση του Σουηδού, αλλά μιας και το έπιασε το θέμα ο μάγειρας ας πω (ξανά) κι εγώ το μακρύ και το κοντό μου.

Ο πιο απλός λόγος είναι ότι συχνά δεν ξέρουν καν να διαβάσουν τις παρτιτούρες αυτής της μουσικής. Και δεν αναφέρομαι τώρα σε τίποτα αινιγματικές γραφικές σημειογραφίες σαν αυτές που έφτιαξαν ο Sylvano Bussotti ή ο Ανέστης Λογοθέτης.

Αν έχεις μείνει στη σημειογραφία των μέσων του 19ου αιώνα και σου βάλουν μπροστά ακόμα και ένα σημειογραφικά συντηρητικό έργο όπως οι douze notations του Boulez δε θα ξέρεις τι να κάνεις με αυτό.

Ακραία περιστατικά:

Ένα από τα υποτίθεται καλύτερα σύνολα που έχουμε, η Καμεράτα, είχε αναλάβει πριν κάποια χρόνια να ετοιμάσει τα έργα για τα Εργαστήρια Σύγχρονης Μουσικής που διοργάνωνε το ΜΜΑ, στις παράλληλες εκδηλώσεις των εργαστηρίων είχαν προγραμματιστεί κάποιες ακόμα συναυλίες με άλλα σύγχρονα έργα που επίσης είχε αναλάβει η Καμεράτα. Μουσικοί συνηθισμένοι να παίζουν Mozart βρέθηκαν ξαφνικά έξω από τα νερά τους, έπαθαν overdose συγχρονίλας και κυριολεκτικά καρακαταφρίκαραν. Υπήρξαν έντονες αντιδράσεις: μουσικοί σε νευρική κρίση να κλαίνε, να σκίζουν και να ποδοπατούν τις πάρτες στα παρασκήνια μετά τις συναυλίες, κατά τις πρόβες να συμπεριφέρονται με τον πιο αντιεπαγγελματικό τρόπο: να πηγαίνουν με τις πάρτες στον Τσούχλο και να του κατηγορούν τους συνθέτες ότι δεν ξέρανε τι γράφανε, στις πρόβες που ήταν παρόντες οι συνθέτες να τους επιτίθενται φραστικά και γενικά να συμπεριφέρονται με απαξιωτικό και προσβλητικό τρόπο. Ήταν κάτι περισσότερο από το όσα δεν φτάνει η αλεπού. Θυμάμαι μουσικό να σηκώνεται και να φωνάζει σε συνθέτη ότι δεν ήξερε ούτε πως γράφεται το crescendo. Δείχνοντας ποιο ήταν το σημείο που ο συνθέτης δεν ήξερε πως να σημειώσει το crescendo αποδείχθηκε ότι δεν ήταν crescendo αλλά η σύγχρονη σημειογραφία όπου με μια ευθεία γραμμή μετά ένα σημάδι δυναμικής τονίζεται η αμετάβλητη ένταση που επιθυμεί για το πέρασμα ο συνθέτης. Κι ένα σωρό άλλα τέτοια φαιδρά.

 Αμετάβλητη ένταση piano που διακόπτεται από πολύ σύντομο cresc-decresc (εν είδει τονισμού)

"στοχαστικό" crescendo, σημειώνεται η κατεύθυνση και η τελική αύξηση της έντασης με ενδιάμεσες αυξομειώσεις

(Τα δυο παραδείγματα είναι από την superformula της οπερατικής επταλογίας Licht του Karlheinz Stockhausen)

Πέρα από την σημειογραφία είναι και το στιλ (για ευκολία τα πιάνω ξεχωριστά αυτά τώρα αλλά στην πράξη είναι αξεδιάλυτα, το στιλ υπονοείται και από την σημειογραφία και το ανάποδο, το στιλ υπαγορεύει και το ποια σημειογραφία θα χρησιμοποιηθεί). Μάλιστα προχωρώ ακόμα περισσότερο, νομίζω ότι και η τυπογραφική-αισθητική εμφάνιση κάποιων μουσικών στοιχείων υπονοεί το στιλ εκτέλεσης. Μικρό παράδειγμα: η στικτική γραφή/στιλ πολλών συνθετών της σχολής του Darmstadt, χαρακτηριστικά αυστηρή και ορθολογική, συνοδεύτηκε από διάφορες σημειογραφικές/τυπογραφικές αλλαγές ανάμεσα στις οποίες και οι λεγόμενες ίσιες σημαίες (straight flags). Η σχεδιαστική/τυπογραφική "λιτότητα" των νέων συμβόλων παραπέμπει στο "γυμνό", καθαρό στιλ εκτέλεσης που χρειάζεται αυτή η μουσική.

Standard Flag / Straight ("Darmstadt" or Universal Edition) Flag

Τα νέα στιλ εκτέλεσης (το εκφραστικό context κάθε στιλ) είναι συχνά έξω από ότι έχει συνηθίσει κάποιος κλασικός μουσικός. Πολύ συχνά θα συναντήσει κανείς αντιδράσεις, μουσικοί να φοβούνται να πιάσουν στα χέρια τους σύγχρονη μουσική με τη δικαιολογία ότι θα χαλάσει η τεχνική τους (δε θα χαλάσει, θα διευρυνθεί). Η προσωπική μου εμπειρία θέλει πιο αρνητικούς και φοβικούς τους τραγουδιστές (ευτυχώς υπάρχουν πάντα εξαιρέσεις). Για να "μη χαλάσει η τεχνική" λοιπόν ή για παρόμοιους λόγους που έχουν να κάνουν με άγνοια ή έλλειψη εξοικείωσης. Έτσι θα ακούσει κανείς ακόμα και από πολύ καλούς κλασικούς μουσικούς, μετριότατες ερμηνείες στο σύγχρονο ρεπερτόριο.

Υπάρχει λοιπόν εξειδίκευση. Κανείς εκπαιδεύεται και μαθαίνει και τις νέες σημειογραφίες και το πως να αντιμετωπίζει σημειογραφικές καταστάσεις που ενδεχομένως να συναντήσει για πρώτη φορά, μαθαίνει το στιλ, τις τεχνικές κτλ και έτσι δεν φρικάρει.

Πρωτοκλασάτες ορχήστρες (πχ Φιλαρμονική του Βερολίνου) όταν παίξουν σύγχρονη μουσική δεν είναι τόσο καλές, όσο άλλες πχ τις διάφορες ορχήστρες της Γερμανικής Ραδιοφωνίας που έχουν παίξει πολύ σύγχρονη. Η Φιλ. του Βερολίνου συγκεκριμένα δυσκολεύεται να αποβάλει τον πολύ στρογγυλεμένο ήχο της που είναι τελείως ακατάλληλος για την περισσότερη σύγχρονη ―ο μάγειρας κι ο Waldorf μου λένε ότι αυτό οφείλεται στη διδασκαλία του Karajan, εγώ όμως αναρωτιέμαι: ακόμα στον Karajan έχουν μείνει; Είναι και αυτό μια αντίδραση του τύπου "μη χαλάσει η τεχνική" (μη χαλάσει αυτό που ξέρουμε ή αυτό στο οποίο είμαστε βολεμένοι). Κι όμως ο τωρινός αρχιμουσικός τους όταν είχε τη Συμφωνική του Μπέρμιγχαμ είχε φτιάξει μια ορχήστρα που ήταν εξαιρετική στο σύγχρονο ρεπερτόριο ― πολύ καλύτερη από ό,τι μπορεί να παίξει η Φιλαρμονική του Βερολίνου. Αυτό για το πόσο βαθιά ριζωμένες μπορεί να είναι κάποιες αντιλήψεις. (Υπάρχουν κι εδώ εξαιρέσεις: η Concertgebouw φαίνεται να τα καταφέρνει εξαιρετικά σε όλα ή σχεδόν σε όλα, αλλά οι Ολλανδοί είναι έτσι κι αλλιώς από άλλο, πολύ ωραίο, ανέκδοτο).

Για αυτούς τους λόγους λοιπόν δημιουργήθηκαν οι ορχήστρες και τα σύνολα σύγχρονης και παλιάς μουσικής.

Υπάρχει πάντως γενικότερο θέμα γύρω από την εκπαίδευση των μουσικών. Ακόμα κι αν κάποιος είναι να παίζει μόνο κλασικό ρεπερτόριο, είναι απαραίτητο να καταλαβαίνει και πέντε πράγματα παραπάνω από τα βασικά από θεωρία, πράγμα που δε συμβαίνει πάντοτε. Αλλά αυτό είναι κάτι που το αφήνω για άλλη φορά.

Γυρνώντας λοιπόν ξανά στο ρεπερτόριο από όπου ξεκίνησαν οι τελευταίες αυτές αναρτήσεις αναρωτιέμαι σε τι βαθμό η ελιπής μουσική/θεωρητική κατάρτιση της πλειοψηφίας των ερμηνευτών (δίπολο δημιουργοί/ερμηνευτές) το επηρεάζει ή αλλιώς πως η όχι πάντοτε ολοκληρωμένη μουσική και αισθητική αντίληψη των εκτελεστών διαμορφώνει το ρεπερτόριο.

Εμπειρίες

Οι μαγειρικές μου ικανότητες είναι γνωστές ανά την Ευρώπη. Επόμενο είναι λοιπόν να λαμβάνω διάφορες προσκλήσεις να επιμεληθώ το μενού σε ορισμένες επίσημες δεξιώσεις. Κάτι που απολαμβάνω ιδιαίτερα είναι όταν με καλούν να ετοιμάσω το μενού σε μουσικούς διαγωνισμούς. Όταν η συγκυρία το επιτρέπει, απολαμβάνω να παρατηρώ τους διαγωνιζόμενους, να βλέπω με πόσο διαφορετικό τρόπο εκτελούνται τα ίδια κομμάτια, να διακρίνω τη διαφορετική νοοτροπία και την προσωπικότητα κάθε φιλόδοξου, νεαρού καλλιτέχνη. Ιδού μερικά από τα συμπεράσματά μου:

1. Ενώ οι Ασιάτες πιανίστες έχουν πολύ καλύτερη, πιο σίγουρη τεχνική από τους Ευρωπαίους συναδέλφους τους, έχουν πολύ πιο σκληρή ατάκα. Δυστυχώς, δεν έχω ακούσει μέχρι σήμερα κάποιον πιανίστα που να προέρχεται από την Ασία, στου οποίου το παίξιμο να μπορέσω να διακρίνω τη μεγάλη ευρωπαϊκή ουμανιστική παράδοση. Οι περισσότεροι Ευρωπαίοι πάλι, ακριβώς εξαιτίας των τεχνικών αδυναμιών τους, αποδεικνύονται από την άλλη πλευρά όχι και τόσο σκληροί εργάτες.

2. Το να μαγειρεύω σε μουσικούς διαγωνισμούς με ενδιαφέρον ρεπερτόριο έχει πολύ περισσότερο ενδιαφέρον από το ίδιο σε διαγωνισμούς με περιφερειακό ρεπερτόριο. Δε θα ξεχάσω μια φορά έναν διαγωνισμό τρομπονιού. Μια ατελείωτη βαρεμάρα. Το μοναδικό σόλο κονσέρτο που είχανε ήταν ένα του Wagenseil, αν θυμάμαι σωστά το οποίο το είχα μάθει απ' έξω μέχρι το τέλος της μέρας. Για σύγχρονο παίζανε μια σόλο Φαντασία του Μαρτέν, που ελλείψει κάτι άλλου καλύτερου είχε αρχίσει να μου αρέσει. Επίσης, επειδή μάλλον δεν βρίσκανε κάτι καλύτερο, τους είχαν αναγκάσει να παίζουνε ένα διπλό κονσέρτο για τρομπόνι και τρομπέτα· τρελή ένδεια (συνθέτη δε θυμάμαι, ήταν πάντως εικοστός αιώνας, συντηρητικής κατεύθυνσης, κάτι σαν κι αυτά που περιέγραφε ο μούργος στην προηγούμενη ανάρτηση). Αντίθετα σε έναν πρόσφατο διαγωνισμό για τσέλο και πιάνο δεν κουράστηκα καθόλου. Χώρια που έμαθα και πολλά ενδιαφέροντα έργα που δεν γνώριζα, όπως η πρώτη σονάτα του Schnittke.

3. Οι μεγαλύτερες ερμηνευτικές αποκκλίσεις συναντούνται φυσικά στα έργα σύγχρονης μουσικής. Δεν ξέρω γιατί - μάλλον ξέρω, αλλά θα το αφήσω για μετά - θεωρούν μάλλον ότι τα έργα δεν είναι πολύ ενδιαφέρονται και θα πρέπει να τα κάνουν, παίρνοντας διάφορες ερμηνευτικές ελευθερίες, προσθέτοντας κατά το πλείστον εκφραστικά ρουμπάτι, παίζοντας ad libitum τα τέμπι που δίνει ο συνθέτης και βέβαια κάτω από τη γνωστή δικαιολογία 'έλα μωρέ, ποιος τα καταλαβαίνει;' κάνουν κατά το δοκούν ό,τι τους βολεύει. Ατυχές παράδειγμα ένα κομμάτι του Isang Yun, που καθώς το παρακολουθούσα από την παρτιτούρα, αισθάνθηκα την επιθυμία να ρωτήσω τα παιδιά ποιος τους είπε πως πρέπει να είναι έτσι. Το γεγονός πως οι συγκεκριμένοι πήρανε ένα σημαντικό βραβείο, αλλά όχι το πρώτο, δείχνει μάλλον πως και τα μέλη της επιτροπής δεν πολυξέρανε τι ακούγανε.

4. Κάτι που δεν έχω ξεκαθαρίσει ακόμη είναι τι ρόλο παίζει το φύλο σε έναν διαγωνισμό. Πχ σε έναν διαγωνισμό είχε παίξει μια πολύ εντυπωσιακή σολίστα. Κοιτούσα πώς την κόβανε τα μέλη της ανδροκρατούμενης επιτροπής. Αναρωτιόμουν αν θαυμάζανε το παίξιμό ή τα κάλλη της. Το γεγονός ότι πήρε το πρώτο βραβείο σίγουρα δεν έλυσε την απορία μου.

5. Πολλοί διαγωνιζόμενοι δεν έχουν καταλάβει τι ακριβώς καλούνται να κάνουν πάνω στην σκηνή και περνάνε πολύ γρήγορα σε αυτό που πολύ επιτυχημένα ονομάζουν οι Ιταλοί masturbazione mentale. Καταλήγουν να την καταβρίσκουν με αυτά που παίζουν ενώ το κοινό χασμουριέται αλύπητα. Δε θα ξεχάσω έναν τύπο που έκανε μάλιστα και κάτι περίεργες γκριμάτσες. Μια στιγμή έκανε μια γκριμάτσα απίστευτης αυτοϊκανοποίησης. Του 'ριξα ένα βλέμμα, συνδυασμό φρίκης και αηδίας κι αναρωτιόμουν αν με πήρε κανείς χαμπάρι, αλλά το κοινό απλώς ξυνόταν.

6. Έχοντας παρακολουθήσει αρκετούς πλέον διαγωνισμούς, μπορώ να πω πως από τις πιο ενδιαφέρουσες φιγούρες είναι οι φυλλομετρητές. Μου δίνουν την εντύπωση πως γυρνούν καλύτερα σελίδες όταν μοιάζουν να συμπαθούν τον συνοδό. Θυμάμαι δυο χαρακτηριστικές περιπτώσεις. Η πρώτη ήταν στον διαγωνισμό τρομπονιού. Συνόδευε εκείνο το άθλιο διπλό κονσέρτο για τρομπόνι και τρομπέτα ένας κοιλαράς, καθηγητής πρέπει να ήταν σε κάποια σχολή, με παχιά, κοντά χέρια και χοντρά γυαλιά. Μου φάνηκε πολύ βαρετός τύπος, πιο βαρετός και από το κονσέρτο που έπαιζε. Λοιπόν σε αυτό το κονσέρτο υπήρχε ένα σημείο που εμφανιζόταν δύο φορές στις δύο πρώτες σελίδες, από μία στο τέλος καθεμιάς. Ο καημένος ο φυλλομετρητής είχε βαρέσει μπιέλες τόση ώρα, σχεδόν αποκοιμήθηκε, ώσπου ακούστηκε το μοτίβο και πετάχθηκε. Ήταν όμως στο τέλος της πρώτης σελίδας. False alarm. Μέχρι τη δεύτερη εμφάνιση είχε κοιμηθεί για τα καλά. Όταν ξύπνησε, ο τύπος κουνούσε απεγνωσμένα το κεφάλι του ζητώντας αλλαγή σελίδας. Όρμηξε να σώσει την κατάσταση προτείνοντας το δεξί του χέρι μπροστά στη μούρη του. Ο τύπος κατατρόμαξε, αλλά κράτησε τα χέρια του στο πιάνο, θέλαν και χρόνο να κουνηθούν τα άτιμα. Δε θυμάμαι αν πέρασε στο επόμενο γύρο. Η δεύτερη φάση είναι πιο απλή. Απλώς ο συνοδός φαινόταν πολύ αλαζόνας. Συμπεριφερόταν στον φυλλομετρητή λες και ήταν ο butler του. Σε λίγη ώρα διαπίστωσε πόσο άθλιο ήταν το self-service.

7. Οι φυλλομετρητές είναι οι αφανείς ήρωες των διαγωνισμών. Συνήθως πρόκειται για φτωχούς φοιτητές που προσπαθούν να βγάλουν λίγα χρήματα, αν και σίγουρα θα προτιμούσαν να κάθονται στη θέση αυτών που παίζουν. Πρόκειται για μια πολύ σημαντική φιγούρα των συναυλιών που έχει όμως υμνηθεί ελάχιστα. Είχα την τιμή να γνωρίσω την πιο θρυλική μορφή στην ιστορία του φυλλομετρήματος, την μοναδική Ruth Spelke. Κάποια στιγμή, κι ενώ απολάμβανε μία από τις γευστικές μου συνθέσεις, μου εκμυστηρεύτηκε ορισμένες οδηγίες για το πως να αγχώσει κανείς έναν συνοδό-πιανίστα:

i. Σηκωθείτε πολύ αργά
ii. Σηκωθείτε πολύ νωρίς
iii. Κοιτάτε αμέριμνα, δίνοντας την εντύπωση πως δεν είστε συγκεντρωμένος, αλλά μην το παρακάνετε, δε χρειάζεται να γίνεστε και αγενής.
iv. Όταν έρθει η ώρα να γυρίσετε σελίδα κάντε πως πιάσατε διπλό φύλλο και προσπαθείστε να το ξεμπερδέψετε. Η καρδιά του θα έχει σίγουρα πάει στην κούλουρη.
v. Όταν μπορεί να γυρίσει μόνος του σελίδες αφήστε τον να το κάνει. Θα του δημιουργήσει πολλές αμφοβολίες για τη συνέχεια.

Σας αποχαιρετώ παραθέτοντας το βιογραφικό της όπως μπορείτε να το βρείτε εδώ.

The following program notes are from an unidentified piano recital.

Tonight's page turner, Ruth Spelke, studied under Ivan Schmertnick at the Boris Nitsky School of Page Turning in Philadelphia. She has been turning pages here and abroad for many years for some of the world's leading pianists.

In 1988, Ms. Spelke won the Wilson Page Turning Scholarship, which sent her to Israel to study page turning from left to right. She is winner of the 1984 Rimsky Korsakov Flight of the Bumblebee Prestissimo Medal, having turned 47 pages in an unprecedented 32 seconds. She was also a 1983 silver medalist at the Klutz Musical Page Pickup Competition: contestants retrieve and rearrange a musical score dropped from a Yamaha. Ms. Spelke excelled in "grace, swiftness, and especially poise."

For techniques, Ms. Spelke performs both the finger-licking and the bent-page corner methods. She works from a standard left bench position, and is the originator of the dipped-elbow page snatch, a style used to avoid obscuring the pianist's view of the music. She is page turner in residence in Fairfield Iowa, where she occupies the coveted Alfred Hitchcock Chair at the Fairfield Page Turning Institute.

Ms. Spelke is married, and has a nice house on a lake.