Με τον Tchaikovsky είχα/έχω περιπετειώδη σχέση. Όταν ήμουν μικρός μου άρεσε (νομίζω ότι είναι αναπόφευκτο οι μελωδίες του να έχουν σουξέ σε όλους τους νεαρούς σπουδαστές κλασικής μουσικής). Μετά, κατά την εφηβεία, όταν άρχισα να ανακαλύπτω τη σύγχρονη μουσική, τον απέρριψα μετά βδελυγμίας. Ήταν φανερό ότι με τις μελωδίες του κατέφευγε σε φθηνούς συναισθηματισμούς, έγραφε μουσική επιπέδου Άρλεκιν, δεν ήταν σοβαρός συνθέτης που αποδεικνύεται εξάλλου από το πόσα κλασικά εικονογραφημένα έχει γράψει (υπήρχε βέβαια πάντα πολύ ενοχλητική κάπου στο βάθος η 6η συμφωνία να ενίσταται για αυτόν τον τελευταίο χαρακτηρισμό, αλλά έκανα πως δεν πρόσεχα). Τώρα σταδιακά τον επανεκτιμώ όλο και περισσότερο.
Το plus πια για μένα στην υπόθεση είναι ότι ο Tchaikovsky είναι ο πιο επιφανής gay συνθέτης στην ιστορία της μουσικής και από πολλούς μάλιστα έχει φτάσει να αντιμετωπίζεται ως ένα είδος gay μάρτυρα (ξέρω, πολύ camp το τελευταίο, αλλά συμβαίνει). Είχα διαβάσει πριν πολύ καιρό το βιβλίο του Dominique Fernandez "Η αρπαγή του Γανυμήδη"· μέρος του βιβλίου αναφέρεται στο πως ομοφυλόφιλοι καλλιτέχνες σε εποχές που δεν μπορούσαν να εκφραστούν ανοιχτά παρουσίαζαν συγκαλυμμένα αυτά που ήθελαν να πουν. Δυο κεφάλαια του βιβλίου αφορούν στη μουσική και εκεί γίνονται και οι σχετικές αναφορές στον Tchaikovsky. Ο δε Fernandez κατόπιν έγραψε το "Δικαστήριο Τιμής" μια μυθιστορηματική βιογραφία που επιχειρεί να δώσει μια εξήγηση για τις εξαιρετικά μυστηριώδεις συνθήκες θανάτου του συνθέτη. Σας συστήνω αμφότερα τα βιβλία.
Ένα λοιπόν από τα "μεταμφιεσμένα" έργα του είναι η Εισαγωγή-Φαντασία Ρωμαίος και Ιουλιέτα που υπήρξε μια από τις πρώτες μεγάλες επιτυχίες του συνθέτη. Εκείνη την περίοδο ο Tchaikovsky δίδασκε στο Ωδείο της Μόσχας (που σήμερα φέρει το όνομά του) ήταν 29 ετών και αν είχε κάποιες ερωτικές εμπειρίες αυτές ήταν ελάχιστες (που να τολμήσει κανείς εκείνη την εποχή στην ορθόδοξη τσαρική Ρωσία· ακόμα και σήμερα η ομοφυλοφιλία του συνθέτη αντιμετωπίζεται ―υπάρχουν ακόμα κάποιοι λίγοι ξεροκέφαλοι που την αρνούνται παρά τα άφθονα αντίθετα στοιχεία― από τους ρωσικούς μουσικούς κύκλους στην καλύτερη ως ένα ιδιαίτερα αμήχανο και ατυχές γεγονός). Στο ωδείο λοιπόν γνώρισε ένα σπουδαστή, τον αρκετά νεότερό του μπασοβαρύτονο Έντουαρντ Ζακ. Η έλξη τους ήταν σφοδρή και αμοιβαία.
Ο τίτλος της εισαγωγής και το πρόγραμμα του έργου μπορεί να παραπέμπουν στη σαιξπηρική τραγωδία, αλλά όπως αποκαλύπτει ο ίδιος ο Tchaikovsky το έργο είναι μια μουσική ερωτική επιστολή στον αγαπημένο του. Το μουσικό θέμα της σύγκρουσης των Μοντέγων και των Καπουλέτων, το πρώτο από τα δυο βασικά θέματα του έργου, με το οποίο γίνεται μια πρώτη κορύφωση της μουσικής εκφράζει στην πραγματικότητα τη σύγκρουση του συνθέτη με την κοινωνική ηθική της εποχής, ενώ το δεύτερο θέμα, του Ρωμαίου και της Ιουλιέτας, που ακολουθεί και είχε εντυπωσιάσει αλλά και σοκάρει το κοινό της εποχής με τον διάχυτο αισθησιασμό και την προφανή σεξουαλική έκφραση που δεν είχε προηγούμενο στη μουσική θα είχε σίγουρα προκαλέσει απίστευτο σκάνδαλο αν μπορούσαν οι ακροατές τότε έστω να υποπτευθούν ότι είχε ως πηγή έμπνευσης δυο άντρες. Λίγο αργότερα κι ενώ η σχέση τους βρίσκεται στην κορύφωσή της σε μια τραγική εξέλιξη που παραπέμπει στο σαιξπηρικό δράμα ο νεαρός τραγουδιστής αυτοκτονεί υπό περίεργες συνθήκες. Ο Tchaikovsky μάλλον δεν ξεπέρασε ποτέ το θάνατό του.
Στην εκτέλεση που σας βάζω παρακάτω ο Claudio Abbado διευθύνει την Συμφωνική του Σικάγο. O Abbado είναι μέγας, αλλά η συγκεκριμένη ηχογράφηση δεν είναι και ό,τι καλύτερο κυκλοφορεί. Δυστυχώς αυτή διαθέτω. Πάντως υπάρχουν να βρείτε πολύ καλύτερες εκτελέσεις.
(Η πρώτη φορά που άκουσα αυτή τη μουσική ―για την ακρίβεια απόσπασμα από το ερωτικό θέμα― ήταν όταν ήμουν μπόμπιρας και έβλεπα τα στρουμφάκια! το θέμα αυτό, μαζί την ημιτελή του Σούμπερτ, τα Tuilleries από τις Εικόνες από μια Έκθεση και μερικά άλλα ήταν στο sountrack)