Δε με απασχολεί το γιατί ο γιατρός μου αισθάνεται την ανάγκη να βάλει κλασική μουσική με το που θα με δει αν και θα προτιμούσα να άφηνε αυτά που είχε πιο μπροστά. Καλύτερα τα αδιάφορα, ανούσια και νερόβραστα new age, που μια χαρά θα αγνοούσα, παρά το βασανιστήριο με τα κλασικά σουξέ που ξέρει κι η κουτσή Μαρία.
Γιατί έχω πρόβλημα με αυτά το κομμάτια; (και δεν είμαι μόνο εγώ· περιγράφω κάτι που συμβαίνει σε πολλούς του σιναφιού) Είναι εύκολη μουσική; Είναι κακή μουσική; Μήπως η μουσική αυτή έχει "φθαρεί" λόγω υπερκατανάλωσης; Φταίει η επιφανειακή αντιμετώπιση που τυγχάνει να έχει από τη συντριπτική πλειοψηφία του κοινού που δε μπορεί να εμβαθύνει; Μήπως επειδή συνήθως πρόκειται για αποσπάσματα που έχουν αφαιρεθεί από το σύνολο στο οποίο ανήκουν και δεν έχουν τη δυνατότητα να σταθούν μόνα τους; Μήπως επειδή ανακατεύονται μεταξύ τους τελείως διαφορετικά και ξένα πράγματα (πχ μπαρόκ με ιμπρεσιονισμό); Υπάρχει σνομπισμός ή ελιτισμός από μέρους μου;
Νομίζω πως ό,τι συμβαίνει είναι σε μεγάλο βαθμό επαγγελματική διαστροφή. Αναγκαστικά αλλιώς σκέφτεται και προσεγγίζει ένας μουσικός που είναι το αντικείμενό του και είναι μέρα νύχτα σκυμμένος πάνω από αυτό ―ειδικά αν έχει σπουδές τέτοιες στα θεωρητικά που του επιτρέπουν να έχει μουσική συνείδηση (να καταλαβαίνει και να μπορεί να αρθρώσει με άνεση το ποια είναι η φύση της τέχνης του και το πώς εξελίσσεται η σκέψη μας γύρω από αυτήν) και αλλιώς κάποιος που ακούει μουσική απλά για την ευχαρίστησή του.
Ας προσπαθήσω να απαντήσω στα παραπάνω ερωτήματα. Είναι τα 100 best of classical music (σε τέτοιου είδους συλλογές αναφέρομαι κυρίως, αλλά όχι μόνο) εύκολη μουσική; Η ερώτηση έχει διάφορα προβλήματα: πως ορίζουμε την ευκολία; Είναι εύκολος ο Τσαϊκόφσκι; (αν ναι, πότε; πχ στο ίδιο τσουβάλι και η λίμνη των κύκνων και η 6η συμφωνία;) η "ευκολία" είναι κακό πράγμα; Δηλαδή ο Erik Satie που είναι "εύκολος" έχει κάνει κακή μουσική; Μια χαρά είναι κι η λίμνη των κύκνων και οι γυμνοπαιδείες, δε μετριέται η μουσική από το επίπεδο πολυπλοκότητας της γραφής. Φταίει τότε η υπερκατανάλωση; Ίσως. Ένας μουσικός μπορεί να έχει ακούσει το μερίδιό του από τη μουσική αυτή και να μην έχει τον ίδιο ενθουσιασμό που έχουν οι άλλοι, να ακούσει για χιλιοστή φορά το ίδιο πράγμα. Φταίει η επιφανειακή αντιμετώπιση του κοινού; Ναι, είναι σπαστικό να έχεις φάει τα νιάτα σου (λέμε τώρα) κάνοντας ανάλυση Σένκερ στην 8η συμφωνία του Σούμπερτ και η συζήτηση με άλλους για το έργο αυτό να περιορίζεται σε σχόλια του τύπου "τι ωραία κι αισθαντική μελωδία" συνοδευόμενα από αναστεναγμούς με νόημα, αλλά έτσι κι αλλιώς σ' αυτή την περίπτωση δε σου φταίει η μουσική, σου φταίει η κυράτσα με την οποία κάθισες κι έπιασες κουβέντα. Μήπως φταίει το ότι ανακατεύονται μεταξύ τους ανόμοια πράγματα; Το ανακάτεμα δεν είναι απαραίτητα κάτι κακό, αρκεί όποιος το κάνει να ξέρει τι ανακατέβει. Αυτό που ενοχλεί εδώ είναι η άγνοια της πλειοψηφίας του κοινού που αντιμετωπίζει την κλασική μουσική (εξάλλου μια ονομασία δίνεται από το ευρύ κοινό: κλασική), δηλ. τη μουσική μιας περιόδου που έχει έκταση πάνω κάτω οχτακόσια χρόνια (περίπου από τον 12ο αιώνα μέχρι σήμερα) σαν ένα ενιαίο, αδιάσπαστο μουσικό είδος. Αυτός που γνωρίζει ενοχλείται επίσης από το ότι όλη αυτή η μουσική αντιμετωπίζεται ως "σοβαρή" μουσική λες και ο Μότσαρτ ήταν κανένας μονίμως αγέλαστος που ζούσε ασκητικά στο παράλληλο σύμπαν των μουσών (να πω εδώ ότι τα καλύτερα γέλια τα κάνω Μεγάλες Παρασκευές που όλοι οι σταθμοί βάζουν κλασική μουσική λες και το ορίζει ο νόμος και επειδή ως γνωστόν όλη η κλασική μουσική είναι σοβαρή βάζουμε όποιον δίσκο πιάσει το χέρι μας από το ράφι. Έχει παίξει όπερα μπούφα και μουσικό μπουρλέσκ στον επιτάφιο επάνω… Ή ακόμα αξέχαστη θα μείνει η επιλογή του Μεγάρου Θεσσαλονίκης ―που αυτοί όφειλαν να γνωρίζουν, εκτός κι αν το κάνανε επίτηδες, οπότε μπράβο τους― πριν κάποια χρόνια να παίξουν για την πασχαλινή τους συναυλία το Πολεμικό Ρέκβιεμ του Benjamin Britten, ένα έργο που καμιά σχέση με Πάσχα δεν έχει· το έγραψε ένας ειρηνιστής άθεος ομοφυλόφιλος και είναι αφιερωμένο στη μνήμη φίλων και εραστών του που σκοτώθηκαν στον 2ο παγκόσμιο πόλεμο και με τις παρεμβολές που κάνει στο λατινικό κείμενο της νεκρώσιμης ακολουθίας ασκεί ίσως την πιο δριμεία κριτική προς τη θρησκευτική πίστη και την οργανωμένη θρησκεία που έκανε ποτέ συνθέτης). Ομοίως ενοχλεί το ότι όλη αυτή η μουσική αντιμετωπίζεται ως λίγο ή πολύ αριστουργηματική μουσική (αλλά "δύσκολη" και επομένως βαρετή) γι' αυτό και υπεράνω κριτικής, ενώ η αλήθεια είναι ότι υπάρχει τόση κλασική σαβούρα όση υπάρχει και σε κάθε άλλη μουσική. Ήδη όμως με την αναφορά στον Britten έχω ξεφύγει…
Είναι λοιπόν όλα αυτά σνομπισμός ή ελιτισμός;
Στο βαθμό που πρόκειται για πράγματα που εντοπίζει κάποιος λόγω της εκπαίδευσης ή της παιδείας που έχει, θα έλεγα ότι όχι δεν είναι. Το αν κάποιος είναι σνομπ ή όχι έχει να κάνει με το πως διαχειρίζεται από 'κει και πέρα την κατάσταση…
Τι ακούμε στην ανάρτηση αυτή:
- Μια "δύσκολη" μουσική: την στοιχειωμένα όμορφη και συμμετρική τέταρτη κίνηση από το canto sospeso του Luigi Nono, ενός πολύ σημαντικού έργου της μουσικής πρωτοπορίας. Την Φιλαρμονική του Βερολίνου διευθύνει ο Claudio Abbado. (Σας προτρέπω να το ακούσετε κάποια στιγμή που δεν έχετε φασαρία γύρω σας, με απόλυτη συγκέντρωση και αν θέλετε μάτια κλειστά ―καλύτερα να μην απασχολείτε τις άλλες αισθήσεις σας όταν ακούτε αυτή τη μουσική)
- Μια πιο εύκολη μουσική: Montparnasse του Francis Poulenc σε ποίηση του Guillaume Apollinaire. Τραγουδά ο Ian Bostridge, πιάνο παίζει ο Julius Drake.
(Τον Poulenc πάντως φαίνεται να μην τον απασχολούσαν πολύ όλα αυτά, είχε ξεπεράσει ή δεν τον αφορούσε η διανοητικοποίηση που θα έλεγε κι ο John Cage. Έλεγε: "Δυο φιλοδοξίες έχω· να γράφω ωραίες μελωδίες και να περιστοιχίζομαι από ωραία αγόρια" κι εγώ τουλάχιστον δε θα διαφωνήσω καθόλου μ' αυτές)
- Και για σπάσιμο ένα "κλασικό εικονογραφημένο": o (υπερεκτιμημένος) κανόνας του Johann Pachelbel. Τους Taverner Players διευθύνει ο Andrew Parrott. (Ίδρωσα να βρω ένα εικονογραφημένο ψάχνοντας στη συλλογή μου, ήταν ή αυτό ή το Zadok the priest ή Carmina Burana, δεν έχω άλλα εικονογραφημένα· καιρός να ξεκολλήσω και να αποκτήσω και τέτοια)